Για το βιβλίο…

Με αφορμή την ανακοίνωση της νέας εθνικής στρατηγικής στον χώρο του βιβλίου για τα έτη 2011-2013.

Οι τέσσερις «πυλώνες» της νέας εθνικής στρατηγικής, που ανακοινώθηκαν πρόσφατα από τον Υπουργό Πολιτισμού είναι, σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα στον Τύπο, «η ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας, η εξωστρέφεια του ελληνικού βιβλίου, η σύνδεσή του με τις νέες τεχνολογίες και η στήριξη των νέων δημιουργών». Το νέο Πρόγραμμα Δράσης, στην επεξεργασία του οποίου και στον συντονισμό του τον κύριο λόγο θα έχει το ΕΚΕΒΙ, δίνει προτεραιότητα στα παιδιά και στους εφήβους, και αποβλέπει στη δημιουργία αναγνωστών, αφού «αναγνώστης γίνεται κανείς μέχρι την ηλικία των δεκαπέντε ετών», σύμφωνα με τον κ. Θεοδωρόπουλο, πρόεδρο του ΔΣ του ΕΚΕΒΙ. Δρομολογούνται λοιπόν, το Πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας, με την ανάγνωση κειμένων, που ξεκινά φέτος πιλοτικά σε 800 δημοτικά σχολεία της χώρας, η ιστοσελίδα του Μικρού Αναγνώστη του EKEBI, οι επισκέψεις συγγραφέων σε σχολεία, οι Λέσχες Ανάγνωσης, η Εκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου, η δημιουργία ψηφιακής γραμμής γνωριμίας των δημιουργών με τους μαθητές, ο Διαγωνισμός Ανάγνωσης για μαθητές, η δημιουργία εκπομπών για το παιδικό βιβλίο, η διεξαγωγή έρευνας για την αναγνωστική συμπεριφορά των εφήβων. Ανακοινώθηκαν επίσης, υποτροφίες, ένα Φεστιβάλ Πρωτοεμφανιζόμενων και Νέων Δημιουργών και ένα Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα. Γενικότερα ο στόχος είναι η στήριξη των νέων συγγραφέων και η δημιουργία καναλιών γνωριμίας των αναγνωστών με «ό,τι πιο φρέσκο και δυναμικό έχει να επιδείξει η σύγχρονη λογοτεχνία μας», σύμφωνα με τα λόγια του υπουργού.

Εκείνο που προκύπτει από όλα τα παραπάνω είναι ότι τελικά για τους αρμόδιους φορείς, ως βιβλίο λογίζεται μόνον το λογοτεχνικό βιβλίο και ότι όλες οι δραστηριότητες, τα προγράμματα δράσης και οι χρηματοδοτήσεις αποσκοπούν στην τόνωσή του μέσα από την αύξηση του κύκλου των αναγνωστών με στοχευμένες ενέργειες που αφορούν το νεανικό αναγνωστικό κοινό, τους μελλοντικούς ενήλικες αναγνώστες.

Αν το περιεχόμενο καθορίζει τον προσδιορισμό ενός συνόλου συρραμμένων φύλλων ως βιβλίου, τότε η παραπάνω θεώρηση, αντίστροφα διατυπωμένη, συνεπάγεται ότι κάθε άλλη συρραμμένη σειρά τυπωμένων φύλλων με εξώφυλλο (έγχρωμο ή ασπρόμαυρο) και συγγραφική υπευθυνότητα αναγραμμένη πάνω του δεν λογίζεται ή δεν μπορεί να λογιστεί ως βιβλίο. Τούτο είναι βέβαια υπερβολικό, και δεν νομίζω ότι κανείς αμφισβητεί ότι πέραν των λογοτεχνικών υπάρχουν και άλλα βιβλία. Ολα όμως αυτά, που γράφονται ή θα γραφούν και δεν φέρουν σαφώς τον χαρακτήρα του λογοτεχνικού, γιατί δεν τυγχάνουν της προσοχής και του ενδιαφέροντος της Πολιτείας και των αρμόδιων με το βιβλίο φορέων; Επειδή θεωρούνται άχρηστα, ή έστω χρήσιμα μόνο για τα μέλη μιας κλειστής συντεχνίας, η οποία αρέσκεται να επικοινωνεί γραπτώς, ή γιατί λογίζονται ως κείμενα που δεν αφορούν κανέναν άλλον πέραν από τον συγγραφέα και τον περιορισμένο κύκλο του;

H ανωτέρω θεώρηση του βιβλίου δεν είναι καινούρια. Απλά για άλλη μια φορά διαπιστώνεται ότι οι αρμόδιοι με το βιβλίο κρατικοί φορείς έχουν εξαιρετικά περιορισμένη εικόνα για το βιβλίο και τη βιβλιοπαραγωγή και αυτό αντανακλάται και στις απόψεις τους για το τί αξίζει να ενισχυθεί (με οποιονδήποτε τρόπο) και προς τα πού θα πρέπει να προσανατολιστεί το αναγνωστικό κοινό. Με τον ίδιο πάνω κάτω τρόπο αντιμετωπίζουν το βιβλίο και τα ΜΜΕ, εφημερίδες και τηλεόραση, όπου και όποτε η τελευταία ευαισθητοποιείται για τον χώρο του βιβλίου στις ελάχιστες εκπομπές της ή σε ορισμένα κανάλια στη ζώνη των διαφημίσεων, για συγκεκριμένης κατηγορίας και εκδοτικών οίκων βιβλία.

Αναρωτιέμαι όμως:

Γιατί αυτός ο μονόπλευρος προσανατολισμός του αναγνωστικού κοινού προς το λογοτεχνικό βιβλίο;

Γιατί να προβάλλεται μια μόνον κατηγορία βιβλίου και δεν προβάλλονται αναλογικά και όλα τα υπόλοιπα που βλέπουν το φως κάθε χρόνο;

Ποιος αποφασίζει ότι η καλλιέργεια του ανθρώπου επιτελείται μόνον μέσα από το λογοτεχνικό βιβλίο; Και ποιός είναι αυτός που αποφασίζει εν τέλει τί ενδιαφέρει και τί δεν ενδιαφέρει το αναγνωστικό κοινό;

Το δοκίμιο, το ιστορικό βιβλίο, τα αποτελέσματα μιας ερευνητικής προσπάθειας που αποσκοπούσε στην κατανόηση του χθές ή του σήμερα, στην κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει ή έστω το βιβλίο που περιορίζεται στην περιγραφή τού χθες και του σήμερα και του κόσμου που μας περιβάλλει δεν αποτελεί γραπτό λόγο προς τον οποίο θα πρέπει επίσης να στραφούν τα ενδιαφέροντα του νέου αναγνωστικού κοινού, άλλα και του άλλου του ώριμου ηλικιακά; Του είδους αυτού τα βιβλία δεν λογίζονται ως χρήσιμα, δεν καλλιεργούν τον άνθρωπο;

Eν τέλει, σε τί αποσκοπεί η ανάγνωση ή ποιός νομίζουν εκείνοι που καθορίζουν την πολιτική του βιβλίου ότι θα πρέπει να είναι ο στόχος της; Αν ο στόχος είναι μόνον η τέρψη, αν το βιβλίο δηλαδή έρχεται να καλύψει και να ικανοποιήσει την ανάγκη αυτή και μόνον αυτή, τότε πράγματι μόνον το λογοτεχνικό βιβλίο μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτό. Είναι όμως μόνον αυτός ο στόχος; Το βιβλίο δεν μπορεί να παράσχει γνώσεις, δεν μπορεί να οξύνει την κριτική σκέψη, να πλουτίσει τον τρόπο θέασης των πραγμάτων μέσα από τις προσεγγίσεις των άλλων που έχουν διατυπωθεί γραπτά;

Ερωτήματα, με αυτονόητες απαντήσεις.

Τότε γιατί δεν προβάλλονται και τα άλλα βιβλία;

Γιατί για τις άλλες κατηγορίες βιβλίων το Υπουργείο Πολιτισμού και το ΕΚΕΒΙ δεν έχουν προγράμματα δράσης; Μήπως το ΕΚΕΒΙ είναι Εθνικό Κέντρο μόνο Λογοτεχνικού Βιβλίου; Υποψιάζομαι ότι η μονόπλευρη στροφή προς το λογοτεχνικό βιβλίο οφείλεται στη σύνθεση των αρμόδιων φορέων, οι οποίοι αναπόφευκτα βλέπουν το θέμα μέσα από τα δικά τους ενδιαφέροντα. Ο κ. Θεοδωρόπουλος πρόεδρος του ΔΣ του ΕΚΕΒΙ, γνωστός λογοτέχνης με πλούσιο συγγραφικό έργο, βλέπει προφανώς το βιβλίο από τη δική του σκοπιά. Το ίδιο και η κυρία Βελισσάρη, Διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ, η οποία προέρχεται επίσης από τον ίδιο χώρο.

Είναι καιρός όμως να απλώσουν τα ενδιαφέροντα. Δεν είναι απαραίτητο πάντα να ορίζονται και να απονέμονται βραβεία, αν και αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει κίνητρο σημαντικό ειδικά για τους νέους που δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους. Θα  μπορούσαν όμως να ενισχύονται οικονομικά εκδόσεις από κάθε χώρο, έπειτα από γνωμοδότηση αρμόδιων για κάθε αντικείμενo επιτροπών. Θα μπορούσαν, έστω, να προβάλλονται οι εργασίες από όλους τους χώρους της τέχνης και της επιστήμης που βλέπουν το φως με τη μορφή του τυπωμένου και συρραμμένου χαρτιού, πέρα από την ταπεινή τους καταγραφή στη βάση δεδομένων της biblionet.