Τα σχόλια στο διαδίκτυο

Η ανάγνωση των σχολίων στα άρθρα των εφημερίδων και στις αναρτήσεις των blogs προξενεί μια περίεργη αίσθηση, αποτέλεσμα της εκτεταμένης ψευδωνυμίας των συντακτών τους και του περιεχομένου τους.

Ελάχιστες υπογραφές μοιάζουν να είναι πραγματικές. Στις περισσότερες η πραγματική ταυτότητα κρύβεται επιμελώς πίσω από αρχικά, λέξεις ή φράσεις. Ίσως οι συντάκτες να γνωρίζονται μεταξύ τους, σε κάποιες περιπτώσεις τούτο γίνεται φανερό από τα λιγοστά προσωπικά στοιχεία που θελημένα ή αθέλητα προστίθενται στα σχόλια, ειδικά όταν αυτά λαμβάνουν τη μορφή διαλόγου. Ίσως οι συντάκτες να συγκροτούν πράγματι μικρο-ομάδες με συγκεκριμένα αναγνωστικά ενδιαφέροντα, που συναντιούνται καθημερινά στα σχόλια. Ίσως κάποιοι από τους συντάκτες να είναι γνωστοί στους διαχειριστές των blogs, και αυτό επίσης τεκμαίρεται από τις απαντήσεις που συνοδεύουν τα σχόλια. Σίγουρο όμως είναι ότι κανένας από τους λοιπούς αναγνώστες των σχολίων, ο αριθμός των οποίων είναι αδύνατο να προσμετρηθεί, δεν γνωρίζει την ταυτότητά τους.

Γιατί να υπάρχει ο χώρος των σχολίων; Γιατί τα άρθρα να συνοδεύονται από σχόλια; Ποια η σκοπιμότητά τους; Είναι προφανές ότι μέσω αυτών επιδιώκεται να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ενός ζωντανού διαλόγου. Μπορεί όμως να υπάρξει διάλογος στο διαδίκτυο; Η ασύγχρονη επικοινωνία των συντακτών των άρθρων και των σχολίων με τους αναγνώστες τους και η απουσία πραγματικής επαφής με τον διαλεγόμενο, η ταυτότητα του οποίου όσο και αν δηλώνεται παραμένει ασαφής, αφήνουν μετέωρη κάθε απόπειρα πραγματικού διαλόγου.

Εν τέλει τα πάντα περιορίζονται στην κοινοποίηση απόψεων, άλλοτε σύγχρονων και άλλοτε ετεροχρονισμένων (εξαρτάται από την ευαισθησία του διαχειριστή να θέσει χρονικά όρια στην διατύπωση και ανάρτηση σχολίων). Πρόκειται για κείμενα συνήθως αποσπασματικά, ως επί το πλείστον αφρόντιστα ως προς την ορθογραφία, τη σύνταξη και την εμφάνιση, γραμμένα με πεζά ή κεφαλαία γράμματα, με ελληνικούς ή λατινικούς χαρακτήρες, κείμενα ενδεικτικά είτε της βιασύνης είτε της γλωσσικής πενίας των συντακτών τους. Απομιμήσεις κραυγών που αναζητούν μάταια στόμα για να τις κάνει να ηχήσουν…. Κείμενα που εκφράζουν τον πόνο του συντάκτη, την αγωνία του για το επάγγελμά του, την προσπάθειά του να υποστηρίξει την συντεχνιακή ή άλλη ομάδα του, τη στάση του απέναντι στα γεγονότα, κάποτε την πεποίθησή του πως τα γνωρίζει όλα, πως κατέχει τη θέση του των πάντων κριτή. Πολλά κείμενα είναι υβριστικά ή δυσφημιστικά, με φράσεις και εκφράσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους συντάκτες στο δικαστήριο αν υπήρχε το ανάλογο νομικό πλαίσιο. Κείμενα, στα οποία οι συντάκτες, εκμεταλλευόμενοι την ανωνυμία, βγάζουν τον χειρότερο εαυτό τους. Κάπου κάπου εμφανίζονται και καλοπροαίρετες κριτικές ή διατυπώνονται σκέψεις σοβαρές, που χάνονται όμως μέσα στον όγκο των υβριστικών σχολίων και του χαβαλέ.

Ο ψηφιακός μοιάζει με τον πραγματικό κόσμο; Σίγουρα μοιάζει και στα καλά και στα κακά του, άλλωστε και στους δύο οι άνθρωποι είναι οι πρωταγωνιστές. Ειδικά όμως στον ψηφιακό κόσμο η επικρατούσα ανωνυμία φαίνεται πως αποτελεί πρόκληση για την εκδήλωση των αρνητικών στοιχείων της ανθρώπινης προσωπικότητας. Εδώ η διατύπωση υβριστικών ή δυσφημιστικών σχολίων εμφανίζεται περισσότερο εκτεταμένη σε σχέση με τον πραγματικό κόσμο και περισσότερο επιβλαβής, αφού στο διαδίκτυο, λόγω της ασύγχρονης επικοινωνίας, η διατύπωση σχολίων απευθύνεται δυνητικά σε όλους τους χρήστες του. Τούτο σημαίνει ότι η ηθική βλάβη στον μεν πραγματικό κόσμο είναι εμφανώς περιορισμένη και εν τέλει ελέγξιμη, στον ψηφιακό όμως τα πράγματα είναι παντελώς ανεξέλεγκτα και η προκύπτουσα ηθική βλάβη τεράστια, λόγω ακριβώς της διάχυσης της πληροφορίας.

Έχει γραφεί σε άρθρο του περασμένου καλοκαιριού(1), ότι στη Μεγάλη Βρετανία οι διαχειριστές ιστοσελίδων ίσως σύντομα να είναι υποχρεωμένοι να κοινοποιούν τα ονόματα όσων δημοσιεύουν υβριστικά ή δυσφημιστικά σχόλια στις σελίδες τους. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίζεται η προστασία των θυμάτων τέτοιων ενεργειών και η επίσπευση της εκδίκασης των σχετικών υποθέσεων. Φυσικά τα παραπάνω προϋποθέτουν την ύπαρξη ονομάτων στα σχόλια και τη δήλωση της πραγματικής ταυτότητας των συντακτών των σχολίων. Αμφιβάλλω αν οι διαχειριστές γνωρίζουν τα πραγματικά ονόματα. Ίσως πέραν των ψευδωνύμων να κατέχουν κάποια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, εύκολα ελέγξιμη ως προς την ύπαρξή της, αλλά συνήθως καθόλου διαφωτιστική, αφού και εκεί η χρήση ψευδωνύμων και η δήλωση παραπλανητικών στοιχείων αποτελεί εκτεταμένη συνήθεια.

Επαναλαμβάνω τα ερωτήματα που είχα θέσει παραπάνω: Γιατί να υπάρχει ο χώρος των σχολίων; Γιατί τα άρθρα να συνοδεύονται από σχόλια; Αν λείψουν τί θα χάσει ο χρήστης του διαδικτύου; Η ίδια η φύση των σχολίων αποδεικνύει πως στην πλειονότητά τους ούτε ουσιαστική ανταλλαγή απόψεων περιέχουν, ούτε περιλαμβάνουν πληροφορίες διασταυρωμένες. Μήπως θα φιμωθεί η φωνή του; Σε καμιά περίπτωση, αφού το διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα στον καθένα να εκφραστεί διαμορφώνοντας τον δικό του χώρο. Θα στερηθεί της δυνατότητας επικοινωνίας με τον συντάκτη των άρθρων; Φυσικά όχι, αφού πάντα υπάρχει η δυνατότητα με τη χρήση των διατιθέμενων προσωπικών καναλιών επικοινωνίας.

Θα στερηθεί όμως της δυνατότητας να επιδιώξει έναν ουσιαστικό διάλογο με τον συγγραφέα των άρθρων και με τους αναγνώστες του σε πραγματικό χρόνο. Αν το πρόβλημα βρίσκεται στην ύπαρξη σχολίων υβριστικών και δυσφημιστικών και τούτο συσχετίζεται με την ανωνυμία, η λύση βρίσκεται είτε προς την κατεύθυνση της επώνυμης υποβολής σχολίων (μέτρο μάλλον ανεφάρμοστο λόγω της αδυναμίας διαπίστωσης της ταυτότητας του γράφοντος) είτε προς την κατεύθυνση της ελεγχόμενης ανάρτησης των σχολίων.

(1) http://www.theinsider.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=19588:sxolia-kai-qsxoliaq-sto-diadiktyo-ti-tha-ginei-me-toys-sykofantes&catid=105:internet&Itemid=160

Εικόνα: http://2.bp.blogspot.com/-uvHzTUsz1Dc/UCgnhoDXTqI/AAAAAAAAA8A/BVV_lEvbr8w/s1600/abstract+hd+wallpapers+109.jpg