Ανακόλουθα πρωθύστερα ή τα οξύμωρα μιας αξιολόγησης

Τις τελευταίες μέρες έντονος είναι ο προβληματισμός που αναπτύσσεται από μέρους της εκπαιδευτικής κοινότητας, και κυρίως από τη μερίδα εκείνη των εκπαιδευτικών που υπηρετούν στα νέα πρότυπα πειραματικά σχολεία, για το ζήτημα της αξιολόγησής τους.

Για την αποφυγή κάθε παρεξήγησης, το ζήτημα δεν αφορά γενικά την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και του εκπαιδευτικού έργου, αλλά εκείνη που θα καθορίσει ποιοί και πόσοι από τους υπηρετούντες στα πρότυπα πειραματικά σχολεία (ΠΠΣ) θα παραμείνουν στις θέσεις τους τη νέα σχολική χρονιά. Πρόκειται για τη συνέπεια της αδόκιμης εφαρμογής μιας μεταρρύθμισης στον χώρο των πειραματικών σχολείων, όπως αυτή θεσμοθετήθηκε με τον νόμο 3966/2011, η οποία εισήγαγε το υβριδικό μόρφωμα των πρότυπων-πειραματικών σχολείων, περιέλαβε αρχικά τη συνολική αξιολόγηση των υπαρχόντων πειραματικών και την μετατροπή εκείνων που ικανοποιούσαν τα προαποφασισθέντα κριτήρια σε πρότυπα πειραματικά, και την εκ των υστέρων ατομική αξιολόγηση του προσωπικού τους.

Η διαδικασία της αξιολόγησης των υπηρετούντων εκπαιδευτικών, σύμφωνα με τον νόμο 3966/2011, θα έπρεπε να είχε εφαρμοστεί ήδη το καλοκαίρι του 2011, η επιλεκτική όμως εφαρμογή του νόμου οδήγησε στη μετάθεση των κρίσεων για το σχολικό έτος 2012-2013 και επιπλέον στην τροποποίηση των διατάξεων εκείνων που αφορούσαν τόσο τις κρίσεις των υπηρετούντων όσο και εκείνες των υποψηφίων για την κατάληψη των κενών θέσεων, οι οποίες συμπεριλήφθηκαν στο άρθρο 329 του νόμου 4072/2012. Πέραν τούτων εκκρεμούν ακόμη οι δημοσιεύσεις των προβλεπομένων στον νόμο υπουργικών αποφάσεων: (1) για την εξειδίκευση των κριτήριων επιλογής προσωπικού των ΠΠΣ, (2) για τον ορισμό του ειδικού επιδόματος για τους εκεί διδάσκοντες, (3) για τον ορισμό των πρόσθετων μορίων και των προϋποθέσεων χορήγησής τους, (4) για την τροποποίηση του ωραρίου όσων υπηρετούν σε ΠΠΣ.

Η αξιολόγηση, για την οποία γίνεται λόγος, έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και αφορά στη διευθέτηση ζητημάτων προσωπικού, που γεννήθηκαν με τη μετατροπή των πειραματικών σε πρότυπα πειραματικά. Σύμφωνα με το άρθρο 51, παρ. 5 του νόμου 3966 (όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 329 του νόμου 4072) «Οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν κατά το σχολικό έτος 2011 – 2012 στα Π.Π.Σ., είτε στην οργανική τους θέση είτε με απόσπαση είτε με θητεία, συνεχίζουν να υπηρετούν σε αυτά έως και τη λήξη του σχολικού έτους 2012 – 2013, ύστερα από αίτησή τους που υποβάλλεται στη Δ.Ε.Π.Π.Σ. το αργότερο έως την 30.6.2012, και κατά τη λήξη του αξιολογούνται από τη Δ.Ε.Π.Π.Σ. με βάση τα κριτήρια της παραγράφου 3 του άρθρου 48…. Οι λεπτομέρειες για την εφαρμογή της παρούσας παραγράφου καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».

Ο νόμος, λοιπόν, δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας. Είναι απολύτως σαφής και ορίζει ότι στην αξιολόγηση θα ισχύσουν τα κριτήρια της παραγράφου 3 του άρθρου 48, δηλαδή τα κριτήρια που αφορούν τους υποψήφιους για την κατάληψη θέσεων εκπαιδευτικού προσωπικού στα πρότυπα πειραματικά, όσο για τις λεπτομέρειες, αυτές θα καθορίζονταν με υπουργική απόφαση. Τα κριτήρια αυτά, έπειτα από τις τροποποιήσεις και τις αντικαταστάσεις περιεχομένου που επήλθαν με το άρθρο 329 του νόμου 4072/2012, ορίζονται ως εξής:

«α) Η αξιολόγηση των σπουδών και της εμπειρίας των υποψηφίων και ιδίως η προηγούμενη εμπειρία στο γνωστικό τους αντικείμενο, τα ακαδημαϊκά και λοιπά πιστοποιημένα προσόντα, η επιτυχής παρακολούθηση προγραμμάτων επαγγελματικής ανάπτυξης, η συμμετοχή σε μορφές παιδαγωγικής καθοδήγησης και η υπηρεσία σε πειραματικά σχολεία.

β) Η αξιολόγηση της επαγγελματικής κατάρτισης των υποψηφίων όπως προκύπτει από: αα) την αξιολογική έκθεση για την επιστημονική και διδακτική επάρκεια του εκπαιδευτικού, που συντάσσει ο σύμβουλος ειδικότητας για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ή ο σύμβουλος της παιδαγωγικής ευθύνης για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ύστερα από συνολική εκτίμηση του έργου του εκπαιδευτικού που περιλαμβάνει παρατήρηση της διδασκαλίας στη σχολική τάξη, εκτίμηση του φακέλου με τις εργασίες και το διδακτικό υλικό που έχει υποχρέωση να τηρεί ο εκπαιδευτικός και συνέντευξη και ββ) την αξιολογική έκθεση για τη συμβολή του εκπαιδευτικού στο εκπαιδευτικό έργο της σχολικής μονάδας, που συντάσσει ο διευθυντής του Π.Π.Σ. σε συνεργασία με το σχολικό σύμβουλο που είναι μέλος του ΕΠ.Ε.Σ. του σχολείου, ύστερα από συνεκτίμηση, μεταξύ άλλων, της συνεργασίας, της πρωτοβουλίας και της συμμετοχής του εκπαιδευτικού στην υλοποίηση των στόχων των Π.Π.Σ.

γ) Η προσωπικότητα και η γενική συγκρότηση του υποψηφίου όπως αξιολογείται κατά την προφορική συνέντευξη από άμισθες τριμελείς επιτροπές που συγκροτεί η Δ.Ε.Π.Π.Σ. και οι οποίες απαρτίζονται από ένα μέλος της Δ.Ε.Π.Π.Σ. ή μέλος Δ.Ε.Π., ένα σχολικό σύμβουλο που είναι μέλος ΕΠ.Ε.Σ. και ένα διευθυντή Π.Π.Σ., με τους αναπληρωτές τους. Κατά την αξιολόγηση εκπαιδευτικού, όταν ο σχολικός σύμβουλος είναι μέλος της ΕΠ.Ε.Σ. του Π.Π.Σ. στο οποίο υπηρετεί ο εκπαιδευτικός που αξιολογείται, αναπληρώνεται. Το ίδιο ισχύει και για τον διευθυντή του Π.Π.Σ.».

Σύμφωνα με το άρθρο 48, παρ. 5 (όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 329 του νόμου 4072), με απόφαση του Υπουργού Παιδείας, θα γινόταν η εξειδίκευση, η αποτίμηση των κριτηρίων των περιπτώσεων α΄ και β΄ της παραγράφου 3, ο καθορισμός του ποιοτικού πλαισίου της αξιολόγησης, η αποτίμηση του κριτηρίου της περίπτωσης γ΄ και η ρύθμιση των ειδικότερων θεμάτων που αφορούν τον τρόπο και τη διαδικασία επιλογής των εκπαιδευτικών των Π.Π.Σ..

***

Έπειτα από τα παραπάνω, είναι προφανές ότι πριν από την επιχειρούμενη αξιολόγηση των υπηρετούντων σε πρότυπα πειραματικά σχολεία, έπρεπε να είχαν εξειδικευτεί τα ανωτέρω κριτήρια, με τη δημοσίευση της σχετικής υπουργικής απόφασης, την οποία ορίζει το άρθρο 48, παρ. 5.

Αντ’ αυτής, τον Απρίλιο του 2012 με τον νόμο 4072 έγιναν τροποποιήσεις και αντικαταστάθηκε μέρος των διατάξεων των επίμαχων άρθρων, καθιστώντας το σκηνικό τόσο της αξιολόγησης των υπηρετούντων όσο και των υποψηφίων για τις μελλοντικές κενές θέσεις χαοτικό και τον νόμο ανεφάρμοστο. Οι συντάκτες, αποσκοπώντας να εμπλέξουν στη διαδικασία της αξιολόγησης των υπηρετούντων στα πρότυπα πειραματικά εκπαιδευτικών τους σχολικούς συμβούλους, το ΕΠΕΣ και τον κατά περίπτωση διευθυντή του σχολείου, θεώρησαν καλό να προβούν σε αντικατάσταση του κειμένου της περίπτωσης β΄ της παραγράφου 3 του άρθρου 48, μη λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτό δεν αφορούσε τους υπηρετούντες αλλά τους υποψηφίους! Έτσι σήμερα η παράγραφος 3 του άρθρου 48 ορίζει τη σύνταξη αξιολογικών εκθέσεων για τον υποψήφιο από τον σύμβουλο ειδικότητας και από τον διευθυντή του ΠΠΣ!! Ούτως εχόντων των πραγμάτων και δεδομένου ότι σε κανένα σχολείο (μη ΠΠΣ) δεν αξιολογείται το εκπαιδευτικό έργο με τον τρόπο που προβλέπει η συγκεκριμένη παράγραφος, ο υποψήφιος για θέση σε ΠΠΣ θα πρέπει να προκαλέσει τη σύνταξη αξιολογικής έκθεσης από τον σύμβουλό του και επιπλέον θα πρέπει να προστρέξει στον διευθυντή (τίνος άραγε;) ΠΠΣ ώστε να λάβει και από αυτόν αξιολογική έκθεση! Εκτός εάν ο τελευταίος μπορεί να υποκατασταθεί από τον διευθυντή του σχολείου στο οποίο υπηρετεί!

Σε συνέχεια των παραπάνω, την 1η Οκτωβρίου 2012 δημοσιεύτηκε η υπουργική απόφαση που ορίζει το άρθρο 51, παρ. 5, η οποία έπρεπε να αφορά τις λεπτομέρειες της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών που υπηρετούν στα πρότυπα πειραματικά, καθώς και εκείνων που έχουν οργανική θέση και είναι αποσπασμένοι σε άλλα σχολεία. Αντί γι’ αυτό με την υπουργική απόφαση καθορίστηκαν λεπτομερώς τα κριτήρια για την αξιολόγηση των υπηρετούντων εκπαιδευτικών, παραβλέποντας την επιταγή του νόμου, ο οποίος ορίζει ρητά ότι η συγκεκριμένη αξιολόγηση γίνεται με βάση τα κριτήρια της παραγράφου 3 του άρθρου 48, δηλαδή με βάση τα κριτήρια που αφορούν τους υποψηφίους εκπαιδευτικούς των προτύπων πειραματικών σχολείων.

Δεν υπεισέρχομαι στις λεπτομέρειες της υπουργικής απόφασης και στα προβλήματα που γεννά ο προσδιορισμός των κριτηρίων, όπως αυτή τα ορίζει και τα μοριοδοτεί. Για το ζήτημα ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ανατρέξει στην υπάρχουσα αρθρογραφία. Βλ. ενδεικτικά: http://blogs.sch.gr/2lykpiatt/2012/10/31/epi_ton-kritirion/

Περιορίζομαι μόνον στο ζήτημα της εφαρμογής του νόμου, η συζήτηση για τον οποίο δεν είναι της ώρας, και στο σύννομο του περιεχομένου της υπουργικής απόφασης. Από τη στιγμή που η συγκεκριμένη αξιολόγηση αφορά τη διευθέτηση των ζητημάτων προσωπικού που γεννήθηκαν με τη μετατροπή των πειραματικών σε πρότυπα πειραματικά, και λαμβανομένης υπόψη της ρητής δήλωσης ότι η αξιολόγηση γίνεται με βάση τα κριτήρια του άρθρου 48 παρ. 3, τότε η υπουργική απόφαση με το συγκεκριμένο περιεχόμενο δεν μπορεί να έχει καμιά εφαρμογή. Επίσης δεν είναι δυνατόν, τροποποιούμενη μερικώς να περιλάβει και τους υποψηφίους εκπαιδευτικούς των ΠΠΣ, διότι τα κριτήρια που ορίζει δεν ανταποκρίνονται στην εκπαιδευτική πραγματικότητα.

Έπειτα από τα παραπάνω, είναι προφανές ότι πρέπει:

1. Να ακυρωθεί η υπουργική απόφαση, ως μη σύμφωνη με τις διατάξεις του νόμου, τον οποίον επιχειρεί να εφαρμόσει.

2. Να τροποποιηθεί εκ νέου!! η παράγραφος 3β του άρθρου 48 ή να αντικατασταθεί με το αρχικό της κείμενο, το οποίο, περισσότερο ρεαλιστικό προέβλεπε τα ακόλουθα: «Η αξιολόγηση της παρούσας επαγγελματικής δυνατότητας των υποψηφίων, όπως προκύπτει με βάση τις οικείες αξιολογικές εκθέσεις, εφόσον υπάρχουν για όλους τους υποψηφίους, τους προσωπικούς φακέλους τους και από την παρατήρηση στην τάξη από τους οικείους σχολικούς συμβούλους. Ειδικότερα, η αξιολόγηση αφορά ιδίως τη διδακτική και παιδαγωγική επάρκεια, την αποδοτικότητα των μαθητών των υποψηφίων με βάση τους στόχους του προγράμματος σπουδών, την ανάπτυξη καινοτόμων εκπαιδευτικών δράσεων, τη χρήση νέας τεχνολογίας και την αξιοποίηση ποικίλου υλικού και πηγών στη διδασκαλία, την εφαρμογή διαφοροποιημένης παιδαγωγικής στη διδακτική πράξη και την ανάπτυξη συνεργατικών δράσεων στο σχολείο και την κοινότητα».

3. Οι νόμοι και οι υπουργικές αποφάσεις να συντάσσονται με την ανάλογη σοβαρότητα και να ελέγχονται πριν δημοσιευτούν. Η ψήφισή τους από τη Βουλή εν τέλει δεν αποτελεί εχέγγυο για την ορθότητα τους!

4. Να δημοσιευτούν οι υπουργικές αποφάσεις που εκκρεμούν, και κυρίως η υπουργική απόφαση που αφορά την εξειδίκευση των κριτηρίων για τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς των ΠΠΣ.