Η ελληνική αναδρομική βιβλιογραφία

2012.12.28-press

Η ελληνική αναδρομική βιβλιογραφία, είναι έργο συλλογικό που ξεκινά από τον 19ο αιώνα και συνεχίζεται έως σήμερα χάρη στο έργο επιφανών ερευνητών αλλά και αφανών βιβλιογράφων.

Η καταγραφή της Ελληνικής Βιβλιογραφίας έως τον 18ο αιώνα, έχει την αρχή της στο θεμελιώδες έργο του Emile Legrand, ο οποίος όρισε τα κριτήρια και αποθησαύρισε στους ένδεκα τόμους της Bibliographie Hellénique (Παρίσι 1885-1928) όχι μόνον τους τίτλους των έργων που εντόπισε στις ελληνικές και ξένες βιβλιοθήκες, αλλά επίσης προλογικά κείμενα καθώς και εκτενή βιογραφικά σημειώματα συγγραφέων και εκδοτών. Στον ίδιο ανήκει και η δίτομη Ιονική Βιβλιογραφία, εκδεδομένη με συμπληρώσεις μετά τον θάνατό του από τον Hubert Pernot (Παρίσι 1910), στην οποία καταγράφεται συνοπτικά η βιβλιογραφία που αφορά τον χώρο του Ιονίου, συγκροτημένη με διαφορετικά, πιο διευρυμένα κριτήρια, σε σχέση με την Ελληνική. Το έργο του Legrand, τόσο το πρώτο όσο και το δεύτερο, θα γνωρίσει σειρά προσθηκών στα τελευταία χρόνια, αποτέλεσμα της επέκτασης των ερευνών και της καταγραφής ιδιωτικών και εκκλησιαστικών βιβλιοθηκών στον ελληνικό χώρο.

Θεμέλιος λίθος για την Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα υπήρξε η τρίτομη Ελληνική Βιβλιογραφία των ετών 1800-1863 του Δημητρίου Γκίνη και του Βαλερίου Μέξα (Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1939-1957). Το έργο θα γνωρίσει στη συνέχεια αλλεπάλληλες προσθήκες που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Ερανιστής και στα Τετράδια Εργασίας του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Τα τελευταία χρόνια ένα τεράστιο έργο έχει επιτευχθεί στον τομέα της καταγραφής της Ελληνικής Βιβλιογραφίας. Ξεκινώντας από το έργο του Θωμά Παπαδόπουλου, η φροντίδα και η αγάπη του οποίου για το ελληνικό βιβλίο μας χάρισε το δίτομο έργο «Ελληνική Βιβλιογραφία (1466 ci -1800)» (Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών 1984-1986), στο οποίο περιλαμβάνονται συμπληρώσεις στην ελληνική βιβλιογραφία έως τον 18ο αιώνα καθώς και η αλφαβητική και χρονολογική ανακατάταξη των γνωστών έως τότε εντύπων. Ακολούθησαν από τον ίδιο, η τρίτομη Ιονική Βιβλιογραφία (Αθήνα 2000-2002), καθώς και η καταγραφή των βιβλιοθηκών του Αγίου Όρους (Αθήνα 2000).

Εξαιρετικής σημασίας για τη Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα είναι το έργο του Φίλιππου Ηλιού, το οποίο άρχισε να πραγματώνεται στους κόλπους του Βιβλιολογικού Εργαστηριού, «συναυτουργός και βασικός υποκινητής» του οποίου υπήρξε ο Μάνος Χαριτάτος, πού τόσο πρόωρα έφυγε από κοντά μας. Όπως ο ίδιος ο Φ. Ηλιού σημειώνει, ο Μάνος Χαριτάτος «προσάρμοσε τη συγκρότηση των συλλογών του ΕΛΙΑ στις ανάγκες της Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα και έθεσε στη διάθεση του συντελούμενου έργου το σύνολο των δυνατοτήτων και διαθεσιμοτήτων του ΕΛΙΑ». Απτά παραδείγματα του έργου που συντελέστηκε είναι οι δύο τόμοι της «Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα»: τόμος πρώτος 1801-1818 (Αθήνα, Βιβλιολογικό Εργαστήρι – ΕΛΙΑ, 1997), τόμος δεύτερος 1819-1832 (Αθήνα : Μουσείο Μπενάκη – Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, 2011), καθώς και η τετράτομη συνοπτική «Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900» (Αθήνα, Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» – ΕΛΙΑ, 2006) καρπός της κοινής διαδρομής του Φίλιππου Ηλιού και της Πόπης Πολέμη.

Πρόκειται για έργα στα οποία καταγράφεται το σύνολο σχεδόν της ελληνικής βιβλιογραφικής παραγωγής από την εφεύρεση της τυπογραφίας έως το 1900. Λιγοστά είναι τα έντυπα τα οποία δεν έχουν καταγραφεί και η μη καταγραφή τους οφείλεται αποκλειστικά στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται ο τόπος μας και οι ιθύνοντες τους πνευματικούς μας θησαυρούς: αναφέρομαι στην Πολιτεία αλλά κυρίως στην Εκκλησία και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει (ή διαχειρίζεται;) τις βιβλιακές συλλογές που βρίσκονται είτε φυλαγμένες είτε παραπεταμένες στους ναούς και στα μοναστήρια.

Πέραν των ανωτέρω, ειδικά για τη βιβλιογραφία του 19ου αιώνα θα πρέπει να επισημανθεί η σημασία που έχει για την έρευνα η ηλεκτρονική καταγραφή της και η διάθεσή της στους μελετητές μέσω της ιστοσελίδας του «Βιβλιολογικού Εργαστηρίου» το οποίο λειτουργεί υποστηριζόμενο από το Μουσείο Μπενάκη . Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει το σύνολο των γνωστών και καταγραμμένων εντύπων της περιόδου 1801-1900 καθώς και των βιβλιοθηκών στις οποίες αυτά έχουν εντοπιστεί. Ο δυναμικός χαρακτήρας της ηλεκτρονικής μορφής, δίνει τη δυνατότητα για συνεχείς διορθώσεις, προσθήκες και επεκτάσεις, καθιστώντας την βασικό εργαλείο στην έρευνα του 19ου αιώνα. Θα ήταν ευχής έργο αν υπήρχε αντίστοιχη ηλεκτρονική καταγραφή και για την Ελληνική Βιβλιογραφία έως τον 18ο αιώνα, προσφέροντας στον μελετητή τη δυνατότητα να ερευνήσει με κάθε δυνατό τρόπο την ελληνική αναδρομική βιβλιογραφία έως το 1900 ως ενιαίο σύνολο.

Η ολοκλήρωση σχεδόν της καταγραφής της βιβλιακής παραγωγής έως στο τέλος του 19ου αιώνα κλείνει έναν κύκλο, ανοίγοντας συγχρόνως έναν άλλο: εκείνον της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 20ού αιώνα, η καταγραφή της οποίας κυρίως για το πρώτο μισό του αιώνα παρουσιάζει αντίστοιχες δυσκολίες με εκείνες του 19ου αιώνα. Έως σήμερα οι δημοσιευμένες καταγραφές βιβλιοθηκών περιορίζονταν στα έντυπα που είχαν εκδοθεί έως το 1900. Τούτο σημαίνει ότι θα πρέπει να επαναληφθεί το ίδιο επίπονο έργο, το οποίο όμως είναι αναγκαίο. Στο έργο αυτό πέραν της ιδιωτικής πρωτοβουλίας θα πρέπει να συμπράξουν και οι δημόσιες βιβλιοθήκες, ειδικά η Εθνική Βιβλιοθήκη με το προσωπικό που διαθέτει, υποστηρίζοντας την προσπάθεια για την απόκτηση, επιτέλους, ενιαίου ηλεκτρονικού καταλόγου των ανά την επικράτεια μικρών ή μεγάλων βιβλιοθηκών μας.

Πηγή εικόνας κεφαλίδας: http://www.dotprint.gr/typohistory.html

Advertisements