Το βιβλίο είναι μπελάς

2013.02.24-Biblia

Οι Βιβλιοθήκες είναι άχρηστες», ακούω με έκπληξη να λέει ένας νεαρός συν-αναγνώστης μου ένα πρωί στη Βιβλιοθήκη, κοιτάζοντας τα γεμάτα ράφια από παλαιά ως επί το πλείστον βιβλία. «Μπορεί να υπάρχει μόνον για να φυλάγονται βιβλία, όμως και αυτά είναι άχρηστα, αφού σήμερα όλα είναι ψηφιακά, τα βρίσκουμε στο internet. Τί την θέλουμε τη Βιβλιοθήκη και γιατί να ανοίγουμε βιβλία»;

Συμφωνώ μαζί του ότι ως προς το περιεχόμενο σήμερα πολλά από τα βιβλία, ιδιαίτερα τα παλαιότερα, θα μπορούσαμε να τα μελετήσουμε από τις ψηφιακές τους εκδοχές, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα τα βιβλία από τις φθορές που αναπόφευκτα επιφέρει η χρήση τους. Μάταια όμως προσπαθώ, το βλέπω στα μάτια του, να τον πείσω για τη χρησιμότητα της Βιβλιοθήκης ως χώρου μελέτης, αλλά και για τη διαφορά ανάμεσα στο ηλεκτρονικό «ξεφύλλισμα» και στην επαφή με το ίδιο το βιβλίο, ανάμεσα στον εντοπισμό τής πληροφορίας μέσω των μηχανών αναζήτησης, ξεκομμένης από τα συμφραζόμενά της, και στη χαρά της ανακάλυψής της μέσα από τη μελέτη των σελίδων ενός βιβλίου, στο τέλος συνήθως μιας πλούσιας σε γνώσεις διαδρομής. Μάταια προσπαθώ να τον πείσω ότι το βιβλίο δεν είναι μόνον γράμματα και λέξεις βαλμένα στη σειρά· ὅτι ένα βιβλίο μπορεί κανείς να το δει και από άλλες πλευρές: η στοιχειοθεσία, η σελιδοποίηση, η γραμματοσειρά, το στήσιμο της σελίδας, η διακόσμηση, η σύνθεση του εξωφύλλου, η βιβλιοδεσία, αυτά και άλλα τόσα αποτελούν αντικείμενα μελέτης πάνω σε ένα βιβλίο. Επομένως δεν αρκεί μόνο η ψηφιακή του εκδοχή, αλλά χρειάζεται πολλές φορές ο μελετητής να δει, να αγγίξει, να ξεφυλλίσει το ίδιο το βιβλίο στη φυσική του μορφή.

Παρατηρώ τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται το βιβλίο που έχει μπροστά του. Είναι φανερό ότι γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί ένα βιβλίο, όταν αναζητεί πληροφορίες. Βλέπει και καταγράφει τον τίτλο, αναζητεί τον πίνακα περιεχομένων, πηγαίνει εκεί που τον ενδιαφέρει. Και όλα σταματούν εδώ. Η μελέτη του κειμένου, η τήρηση σημειώσεων ή η αντιγραφή των σημείων που σχετίζονται με το θέμα του, δεν αποτελούν τη φυσική συνέχεια. Μοιάζει να αδημονεί. Φωτογράφιση ή φωτοτύπηση: η εύκολη λύση. Όλοι ακολουθούμε τη μέθοδο αυτή, ειδικά όταν το υλικό είναι πολύ και ο διαθέσιμος χρόνος για τη Βιβλιοθήκη λίγος. Ουσιαστικά μεταθέτουμε τον χρόνο μελέτης και επεξεργασίας του υλικού σε άλλο πιο εύθετο χρόνο, στο σπίτι ή στο γραφείο. Όμως εδώ τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Τον προλαβαίνω και του υποδεικνύω ότι δεν φωτογραφίζονται ούτε φωτοτυπούνται τα πάντα. Για πολλά από τα βιβλία υπάρχουν πνευματικά δικαιώματα, άλλωστε δεν χρειάζεται να συγκεντρώνει κανείς κάθε πληροφορία που βρίσκει μπροστά του, αλλά εκείνη μόνον που τον ενδιαφέρει τη συγκεκριμένη στιγμή. Του υποδεικνύω ότι και οι άλλοι, οι συν-αναγνώστες του, το ίδιο κάνουν, και του δείχνω τους υπόλοιπους αναγνώστες, οι οποίοι σκυμμένοι στα βιβλία τους είτε διάβαζαν είτε κρατούσαν σημειώσεις με το χέρι ή με το πληκτρολόγιο στον φορητό τους υπολογιστή. Κοιτά μάλλον αδιάφορα γύρω. Είναι φανερό ότι αναπολεί τον διαδικτυακό κόσμο, τις μηχανές αναζήτησης, την απουσία σελίδων, την ευκολία της αντιγραφής.

Δεν είναι ο μόνος. Η κυρίαρχη τάση μεταξύ των νέων, φυσικά δεν λείπουν οι εξαιρέσεις, είναι αυτή. Έχουν μάθει ότι για να αντλήσουν πληροφορίες, αρκεί να αναζητήσουν ό,τι ψάχνουν στο διαδίκτυο. Η wikipedia και όλα τα συγγενή wikis, στα ελληνικά και στις άλλες γλώσσες, κυρίως στα αγγλικά, παρέχουν κάθε πληροφορία άμεσα, χωρίς τη χρονοβόρα αναζήτηση τίτλων και την εξοικείωση με τη δομή και την οργάνωση της ύλης του κάθε βιβλίου μέσω των περιεχομένων του. Το βιβλίο είναι μπελάς, και όπου μπορείς καλά θα κάνεις να το αποφύγεις. Στο διαδίκτυο δεν χρειάζεται να ξεφυλλίσεις ατέλειωτες σελίδες, να διαβάσεις, και φυσικά δεν χρειάζεται να κρατήσεις σημειώσεις, να αντιγράψεις ή να πυκνώσεις το κείμενό σου, που σημαίνει να το μελετήσεις, να το κατανοήσεις, να το κάνεις δικό σου. Δεν χρειάζεται η καταγραφή του τίτλου του κειμένου, και πολύ λιγότερο του συγγραφέα του. Άλλωστε στις μεγάλες ηλεκτρονικές δεξαμενές δωρεάν γνώσης, η ανωνυμία ή η συλλογικότητα στη σύνταξη των άρθρων κυριαρχεί. Αρκεί μόνον η πίστη, γιατί για πίστη πρόκειται, στην υπευθυνότητα και στην ακρίβεια των πληροφοριών των ανώνυμων ή ψευδώνυμων συντακτών.

Εικόνα κεφαλίδας: Χαρακτικό από το φύλλο τίτλου του βιβλίου:

Τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου Ἐπιστολῶν βιβλία πέντε Εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς θείας γραφῆς. Sancti Isidori Pelusiotae De interpretatione divinae scripturae Epistolarum libri V. Quorum tres priores ex Interpretatione Cl. V. Iac. Billii Prunaei, quartus autem a Cunrado Rittershusio IC. Qui & Notas uberiores, & Summas, & Indices prioribus Libris adiecit: & quintus ab Andraea Schotto Societatis Iesu Presbytero, nunc primum in Gallia prodeunt. Cum indicibus necessariis. Parisiis. Sumptibus Aegidii Morelli, viâ Iacobaeâ, ad insigne Fontis M.DC.XXXVIII. Cum privilegio regis.