Συλλογείς τεκμηρίων

staxya

Η βιβλική Ρουθ συνέλεγε τα στάχυα που έπεφταν από τους θεριστάδες, για να θρέψει τον εαυτό της και τη φουκαριάρα την πεθερά της, ώσπου βρέθηκε ο πλούσιος κτηματίας Βοόζ και την νυμφεύτηκε. Η θεια-Αχτίτσα του Παπαδιαμάντη μάζευε επίσης κάθε καλοκαίρι στάχυα, για να θρέψει τα δύο εγγονάκια της, γέμιζε τρία-τέσσερα σακκιά και γύριζε στο χωριό της. Αυτές οι εικόνες μού έρχονται στο μυαλό όταν σκέφτομαι τον τρόπο με τον οποίο καλούνται να ενεργούν οι εκπαιδευτικοί, αρχικά των πρότυπων πειραματικών σχολείων και, φαντάζομαι, στη συνέχεια όλων των υπολοίπων, στο πλαίσιο της αξιολόγησής τους.

Πέρυσι για την κατάρτιση του φακέλου αξιολόγησης, στη συνέχεια για την ενημέρωση του προφίλ τους αλλά και για την αξιολόγηση στο μέσο και στο τέλος της πενταετίας, οι εκπαιδευτικοί των ΠΠΣ καλούνται με επιμέλεια να μαζεύουν τα «στάχυα» τους. Καλούνται να συλλέγουν επιμελώς τεκμήρια τα οποία να αποδεικνύουν όχι μόνον τα προσόντα τους, αλλά και τη δραστηριότητά τους: τις διδασκαλίες τους, την επιμόρφωση ή ενδοεπιμόρφωση, τα προγράμματα που «τρέχουν», τους ομίλους στους οποίους είναι ενταγμένοι, το διδακτικό υλικό που παράγουν, την ενασχόλησή τους με τη διαρκή (αέναη, διά βίου ή αειφόρο;) διαδικασία αξιολόγησης κλπ. Αγώνας, λοιπόν, ο,τιδήποτε κάνουν να το «επισημοποιούν», ώστε στη συνέχεια να λάβουν επικυρωμένα αντίγραφα, απαραίτητα για να αποδείξουν τη σχετική τους ενασχόληση, τα οποία μαζί με άλλα θα γεμίσουν τον φάκελο και θα εμπλουτίσουν το προφίλ τους. «Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι» λέει μια παροιμία, η οποία θα μπορούσε να έχει την εφαρμογή της και εδώ, αφού τα τεκμήρια είναι εκείνα που μετράνε!

Και μέσα σε όλα αυτά φυσικά χάνεται ο αυθορμητισμός, το ενδιαφέρον για το μη μετρήσιμο, η γνήσια σχέση με τον μαθητή και η διάθεση προσφοράς. Και όλα αυτά γιατί; Για την αξιολόγηση. Λες και όλα θα λυθούν στην εκπαίδευση αν οι εκπαιδευτικοί έχουν πολλά πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά, έχουν συγγραφική δραστηριότητα (αλήθεια πότε να προλάβουν όταν γι’ αυτούς δεν προβλέπεται ούτε μια ώρα έρευνας), παράγουν αδιάκοπα διδακτικό υλικό, μετέχουν σε προγράμματα και ομίλους, επιμορφώνουν και επιμορφώνονται διαρκώς.

Δεν νομίζω πως έχει κανείς αντίρρηση πως κύριος στόχος του σχολείου είναι να μάθουν οι μαθητές γράμματα, έστω αυτά τα γράμματα που αποφάσισε η πολιτεία ότι πρέπει να μάθουν. Εκείνο που θα έπρεπε λοιπόν να αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης είναι αν επιτελείται ο στόχος. Σε μια υπηρεσία δεν έχει τόση σημασία το υψηλό μορφωτικό επίπεδο του προσωπικού που τη στελεχώνει, οι λαμπρές ιδέες που έχει και οι μέθοδοι που εφαρμόζει, αλλά η αποτελεσματικότητά του ή η παραγωγικότητά του. Στο σχολείο αντίστοιχα δεν είναι απαραίτητα τα υψηλά προσόντα του δασκάλου που οδηγούν στην επίτευξη του στόχου (να μάθει ο μαθητής γράμματα), ούτε η υλικοτεχνική υποδομή, αλλά αν δύο κύριοι παράγοντες της μαθησιακής διαδικασίας μπορούν να συνεργαστούν για την επίτευξη αυτού του στόχου. Όλα τα άλλα έρχονται να βελτιώσουν ίσως τις συνθήκες ή να διευκολύνουν ίσως την προσπάθεια, δεν αποτελούν όμως σε καμιά περίπτωση τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την επίτευξη του στόχου.

Η διδασκαλία και η μάθηση προϋποθέτουν τουλάχιστον δύο, τον δάσκαλο και τον μαθητή. Έναν δάσκαλο που να γνωρίζει το αντικείμενό του και να θέλει να διδάξει και έναν μαθητή που να θέλει να μάθει. Αν η σχέση αυτή χωλαίνει είτε από τη μια πλευρά είτε από την άλλη τότε ο σκοπός του σχολείου δεν επιτελείται.

Το κύριο προσόν λοιπόν που θα πρέπει να έχει ο δάσκαλος είναι η άριστη γνώση του αντικειμένου του, η οποία προηγείται των διδακτικών μεθόδων. Αυτές θα τις αναζητήσει και θα τις βρει ο ίδιος μέσα από την εμπειρία του και τη σχέση του με τους μαθητές. Το μάθημα δεν γίνεται καλύτερο και οι μαθητές δεν κατακτούν την προσφερόμενη γνώση επειδή αυτή προσφέρεται «τυλιγμένη» σε προγράμματα ή ομίλους ή πασαλειμμένη με καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας και μπόλικη δόση ΤΠΕ, αλλά επειδή αυτή προσφέρεται από ένα δάσκαλο που θέλει να μεταδώσει αυτό που γνωρίζει σε έναν μαθητή που έχει τη διάθεση να μάθει.

Αν κάτι πρέπει λοιπόν να αξιολογηθεί στο σχολείο είναι το αποτέλεσμα της δουλειάς, αν δηλαδή επιτελείται ο στόχος. Εδώ όμως μπαίνουμε σε βαθειά νερά, διότι πρώτα θα πρέπει ο στόχος να είναι απολύτως ευκρινής (είναι άραγες σήμερα;) δεύτερο θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη η μαθησιακή αφετηρία του μαθητή και τρίτο, και το κυριότερο, θα πρέπει να διευκρινιστεί το τί εννοούμε με τον όρο «μαθαίνω γράμματα», λαμβάνοντας υπόψη ότι τα αποτελέσματα της διδασκαλίας δεν είναι πάντα άμεσα μετρήσιμα. Αν σημαίνει συσσωρεύω γνώσεις άμεσα ελέγξιμες, τότε η αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας και ο βαθμός επίτευξης του στόχου θα μπορούσε να αξιολογηθεί μέσα από ένα σύστημα εξετάσεων (όπως π.χ. οι εισαγωγικές για το πανεπιστήμιο). Αν όμως στον όρο «μαθαίνω γράμματα» συμπεριληφθεί η γενικότερη συγκρότηση του μαθητή και μετέπειτα πολίτη, ερευνητή, επιστήμονα, εργαζόμενου, τότε η αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας, και επομένως η επίτευξη των στόχων του σχολείου, μόνον από την μετέπειτα πορεία του μαθητή θα μπορούσε, ίσως, να αξιολογηθεί.