Από τις δημιουργικές στις ερευνητικές εργασίες

Για πρώτη φορά, καθόσον γνωρίζω, οι συνθετικές δημιουργικές εργασίες καθιερώνονται με τον νόμο 2525 του 1997 «Ενιαίο Λύκειο, πρόσβαση των αποφοίτων του στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και άλλες διατάξεις». Συγκεκριμένα, στο άρθρο 1, παρ. 9, αναφορικά με την αξιολόγηση των μαθητών του Λυκείου, ορίζεται «Ταυτόχρονα προωθεί (άδηλο το υποκείμενο, εκτός και αν είναι η αξιολόγηση) το θεσμό των συνθετικών δημιουργικών εργασιών με στόχο οι μαθητές να αναπτύσσουν τη δημιουργική και συνθετική τους ικανότητα και δίδει τη δυνατότητα ανατροφοδότησης της διδακτικής διαδικασίας». Με λιτό τρόπο, και παρά τα συντακτικά λάθη, ο νόμος Αρσένη εισάγει τον θεσμό των συνθετικών δημιουργικών εργασιών και προσδιορίζει τον στόχο, που δεν είναι άλλος από την ανάπτυξη των ικανοτήτων των μαθητών και την ανατροφοδότηση της διδακτικής διαδικασίας. Όσο για τις λεπτομέρειες της αξιολόγησης, αυτές θα δίνονταν, σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, με προεδρικό διάταγμα έπειτα από πρόταση του Υπουργείου Παιδείας και γνώμη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Πέρασαν δέκα χρόνια έως ότου δημοσιευτεί το προεδρικό διάταγμα. Πρόκειται για το προεδρικό διάταγμα 60 του 2006 «Αξιολόγηση των μαθητών του Ενιαίου Λυκείου», το οποίο ψηφίστηκε και δημοσιεύτηκε επί υπουργίας Μαριέττας Γιαννάκου.

Το διάταγμα προέβλεπε πράγματι ως μέρος της αξιολόγησης και τις «δημιουργικές εργασίες», ορίζοντας τόσο τον αριθμό τους όσο και τις υποχρεώσεις των εκπαιδευτικών και τον τρόπο συνυπολογισμού τους στην αξιολόγηση των μαθητών. Υπενθυμίζουμε το σχετικό άρθρο, το οποίο αξίζει να το διαβάσει κανείς σήμερα, έχοντας πλέον και την εμπειρία του πρόσφατα εισηγμένου μαθήματος της «Ερευνητικής Εργασίας».

Άρθρο 8. Δημιουργικές εργασίες

1. Οι εργασίες αυτές έχουν συνθετικό χαρακτήρα και επιδιώκουν την ανάπτυξη της δημιουργικής ικανότητας του μαθητή και γενικότερα την καλλιέργεια ερευνητικού πνεύματος με την αναζήτηση στοιχείων από διαφορετικές πηγές και την τελική σύνθεση των στοιχείων αυτών.

Οι δημιουργικές εργασίες μπορούν να είναι ομαδικές ή ατομικές και να έχουν τη μορφή μικρής πραγματείας, ανάλογης προς τις δυνατότητες των μαθητών, ή να είναι συλλογές ή κατασκευές ή καλλιτεχνικές συνθέσεις. Tα θέματα των εργασιών αυτών δίνονται από τους διδάσκοντες στους μαθητές ή προτείνονται από αυτούς και εγκρίνονται από τους διδάσκοντες. Το Π.Ι. συντάσσει κατά μάθημα πίνακα ενδεικτικών δημιουργικών εργασιών, τον οποίο αποστέλλει στα σχολεία μαζί με τις οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων. Οι δημιουργικές εργασίες μπορούν να παρουσιάζονται μέσα στην τάξη, κατά την κρίση του διδάσκοντος, ή, εφόσον υπάρχει η δυνατότητα, σε ειδική εκδήλωση κατά τάξη ή κατά σχολείο, που αποφασίζεται από το Σύλλογο των διδασκόντων. Οι εργασίες αυτές μπορεί να δημοσιεύονται (σε περίληψη ή σε πλήρη μορφή) ή να δημοσιοποιούνται με όποιον άλλο τρόπο κρίνει πρόσφορο το κάθε Λύκειο.

2. α) Μία τουλάχιστον δημιουργική εργασία σε ένα γραπτώς εξεταζόμενο μάθημα της επιλογής του μαθητή είναι υποχρεωτική στις Α΄ και Β΄ τάξεις. Η εκπόνηση δημιουργικών εργασιών στη Γ΄ τάξη είναι προαιρετική. Για την υποχρεωτική εργασία κατατίθεται μέσα στο Α΄ δίμηνο του σχολικού έτους γραπτή δήλωση των μαθητών στον υπεύθυνο καθηγητή κάθε τμήματος, στην οποία αναγράφεται το μάθημα στο οποίο επιθυμούν να εκπονήσουν εργασία, καθώς και δύο ακόμη μαθήματα ως εναλλακτικές δυνατότητες.

β) Ο υπεύθυνος για την παρακολούθηση των δημιουργικών εργασιών εκπαιδευτικός οργανώνει συναντήσεις με τους μαθητές πριν από την ανάθεση των εργασιών, τους ενημερώνει για τη διαδικασία έρευνας που θα ακολουθήσουν και τους παρέχει την αναγκαία πληροφόρηση για τις πηγές που θα χρησιμοποιήσουν.

3. Η υποχρεωτική δημιουργική εργασία βαθμολογείται από τον οικείο διδάσκοντα και συνεκτιμάται μόνο θετικά στην αξιολόγηση της επίδοσης του μαθητή στο αντίστοιχο μάθημα για το τετράμηνο κατά το οποίο κατατίθεται. Αν μία δημιουργική εργασία καλύπτει και άλλα συγγενή μαθήματα που διδάσκονται από τον ίδιο καθηγητή ή άλλους καθηγητές, η εργασία λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση του μαθητή και στα μαθήματα αυτά και βαθμολογείται μετά από συνεργασία των οικείων διδασκόντων. Εάν πρόκειται για συλλογική εργασία, αυτή λαμβάνεται υπόψη το ίδιο για όλους τους μαθητές που συμμετείχαν σε αυτή.

4. Αν ένας μαθητής εκπονεί με δική του πρωτοβουλία και ύστερα από συνεννόηση με τους διδάσκοντες περισσότερες της μιας δημιουργικές εργασίες, αυτές συνεκτιμώνται για τη βαθμολογία του μαθητή σε όλα τα αντίστοιχα μαθήματα. Αντίγραφο όλων των εργασιών τοποθετείται στο φάκελο εκπαιδευτικών επιδόσεων και δραστηριοτήτων του μαθητή, εάν αυτός υπάρχει, και όπου δεν υπάρχει ενημερώνονται με ευθύνη του καθηγητή που παρακολουθεί την εργασία όλοι οι διδάσκοντες στο ίδιο τμήμα για τη συμπληρωματική αυτή δραστηριότητα του κάθε μαθητή.

5. Ο αριθμός των δημιουργικών εργασιών που ο κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να παρακολουθεί κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους καθορίζεται από τον ίδιο, δεν μπορεί όμως να είναι μικρότερος των δέκα (10), εκτός αν ο αριθμός των μαθητών που εκδηλώνουν σχετικό ενδιαφέρον είναι μικρότερος. Εάν για κάποιο αντικείμενο παρατηρείται υψηλή προτίμηση και ο οικείος διδάσκων αδυνατεί για το λόγο αυτό να εποπτεύσει όλες τις σχετικές εργασίες, καταβάλλεται προσπάθεια ένταξης των μαθητών σε ομαδικές εργασίες που βρίσκονται πλησιέστερα προς τα ενδιαφέροντά τους. Εάν και μετά την ομαδοποίηση αυτή το πρόβλημα παραμένει, κάθε διδάσκων επιλέγει μεταξύ των μαθητών που επιθυμούν να εκπονήσουν στο αντικείμενό του εργασία, όσους μπορεί να εποπτεύσει, με κριτήρια που καθορίζει ο ίδιος και ανακοινώνει στους ενδιαφερομένους. Tους υπόλοιπους παραπέμπει στο Σύλλογο διδασκόντων, ο οποίος τους κατανέμει σε άλλους διδάσκοντες με βάση τις εναλλακτικές προτιμήσεις τους που περιέχονται στη δήλωσή τους. Για όποιο άλλο θέμα ανακύπτει σχετικά με την εκπόνηση δημιουργικών εργασιών αποφασίζει ο Σύλλογος των διδασκόντων.

Σύμφωνα με το ΠΔ 60/2006, λοιπόν, οι δημιουργικές εργασίες δεν αποτελούσαν ξεχωριστό μάθημα, αλλά εντάσσονταν στο πλαίσιο της διδασκαλίας των προβλεπόμενων από το πρόγραμμα μαθημάτων. Είναι σημαντικό και θα πρέπει να προσεχθεί, ότι ο νομοθέτης τότε, με πνεύμα παιδαγωγικής ευθύνης όριζε τον υπολογισμό της βαθμολογίας των «δημιουργικών εργασιών» μόνον προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της βαθμολογίας των μαθητών. Οι εργασίες ήταν ομαδικές ή ατομικές. Κάθε εκπαιδευτικός όφειλε να εποπτεύσει τουλάχιστον 10 εργασίες, επομένως ισοκατένεμε την ευθύνη και ενέπλεκε όλες τις ειδικότητες σε αυτό. Οι μαθητές όφειλαν να εκπονήσουν μια εργασία ανά έτος, έχοντας τη δυνατότητα να ζητήσουν επιπλέον εργασία εφόσον είχαν τον χρόνο και τη διάθεση. Επιπλέον δινόταν η δυνατότητα της διεπιστημονικής προσέγγισης ενός θέματος, αλλά και της ομαδικής διερεύνησης ενός θέματος, χωρίς αυτά να είναι αυτοσκοπός. Οι εργασίες μπορούσαν να παρουσιαστούν και ακόμη να δημοσιευτούν, χωρίς αυτό να επιβάλλεται, ανάλογα με την κρίση του κάθε σχολείου.

Φυσικά, όλα αυτά όχι μόνον δεν εφαρμόστηκαν, αλλά γρήγορα πετάχθηκαν ως άχρηστα, για να αντικατασταθούν με το μάθημα της «Ερευνητικής Εργασίας» την παθολογία του οποίου όλοι γνωρίζουμε. Έτσι η έρευνα έγινε «μάθημα», ο βαθμός συνυπολογίζεται στον τελικό μέσο όρο της ετήσιας επίδοσης, και μάλιστα υπάρχουν αυστηρές συστάσεις προς τους εκπαιδευτικούς να μην είναι υπερβολικά επιεικείς στη βαθμολογία τους, λες και έχουν να αντιμετωπίσουν ώριμους ερευνητές, των οποίων το έργο καλούνται να αξιολογήσουν!

Ο θεσμός της «δημιουργικής εργασίας» όπως ορίστηκε με το ΠΔ 60/2006, μια προσπάθεια που έδινε άλλον αέρα στο σχολείο, ισοκατένεμε τις ευθύνες στο εκπαιδευτικό προσωπικό, έδινε τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να διδάξει τη μέθοδο, να παρακολουθήσει και να κατευθύνει τους μαθητές στα πρώτα τους ερευνητικά βήματα, ατομικά ή ομάδικα (αδιάφορο), θυσιάστηκε στον βωμό της υποχρεωτικής ομαδικής εργασίας, της απαλλαγής ειδικοτήτων, της λογικής της συμπλήρωσης ωραρίου στην ανάθεση των ερευνητικών εργασιών, της χωρίς σχέδιο και προετοιμασία ανάθεσης στους μαθητές να ερευνήσουν και να συντάξουν εργασίες, οι οποίες και αυτό είναι το αστείο στην όλη υπόθεση, θα πρέπει να δημοσιεύονται στο τέλος, στους ιστότοπους των σχολείων, ως τί άραγε; Ως αποδεικτικό στοιχείο ότι όντως έγιναν ή ως σημαντική συμβολή στην έρευνα; Δεν γνωρίζω.

Advertisements