Σχόλιο σε μια επιγραφή

Στις 11 Δεκεμβρίου 2014 με την ευκαιρία της επίσκεψης του οικουμενικού πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου στην Κέρκυρα, εγκαινιάστηκε το ανακαινισμένο επισκοπείο της Μητρόπολης της Κέρκυρας (το δεσποτικό, όπως το λένε οι Κερκυραίοι).

Σε ανάμνηση της ανακαίνισής του εντοιχίστηκε η ακόλουθη επιγραφή, το περιεχόμενο της οποίας χρειάζεται μάλλον σχολιασμό και διόρθωση όσων ανιστόρητων περιλαμβάνει.

despotiko-epigrafi

Στην επιγραφή σημειώνεται ότι το κτίριο «ΕΔΩΡΗΘΗ ΕΝ ΕΤΕΙ 1838 ΕΙΣ ΕΔΡΑΝ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΙΩΝ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΚΟΝΤΕ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥΠΙΚΛΗΝ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΕΙΤΑ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΝΕΚΑΙΝΙΣΘΗ ΠΟΝΟΙΣ ΜΕΝ ΚΑΙ ΜΟΧΘΟΙΣ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ κ.κ. ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΕΚ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ…».

Στην πραγματικότητα το κτίριο δωρήθηκε έναμισυ αιώνα νωρίτερα. Πιο συγκεκριμένα, στις 7 Σεπτεμβρίου 1706 ο Νικόλαος Τραντάφυλλος (και όχι Τριαντάφυλλος), γιός του Μπάτιου (Μπατίστα = Ιωάννη Βαπτιστή), άφησε με τη διαθήκη του το σπίτι του στα Μουράγια για να γίνει πρωτοπαπαδική κατοικία μετά τον θάνατο της γυναίκας του και του αδελφού του (Τζιβάρα 2003β: 141). Να σημειώσουμε, για όσους δεν το γνωρίζουν, ότι κατά την περίοδο της λατινικής κυριαρχίας (ανδεγαυικής και βενετικής) δηλαδή από το 1267 έως το 1797, η εκκλησία της Κέρκυρας δεν είχε ως κεφαλή της επίσκοπο αλλά πρωτοπαπά με τον τίτλο του Μεγάλου Πρωτοπαπά. Για την κυριότητα του σπιτιού ανέκυψαν στη συνέχεια ζητήματα με την κληρονόμο Στέλλα Τραντάφυλλου (Τζιβάρα 2003: 236). Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα το κτίριο κατείχε η Κοινότητα της Κέρκυρας η οποία το διάστημα 1768-1774 το διέθεσε για τη στέγαση του δημόσιου σχολείου της κοινότητας (Βροκίνης, 376 και Τζιβάρα 2003: 237). Στη συνέχεια πέρασε στην Εγχώριο Διαχείριση (Βροκίνης 1972: 376) και αποδόθηκε στη μητρόπολη της Κέρκυρας ώστε να χρησιμοποιηθεί, σύμφωνα με την επιθυμία του διαθέτη.

Αυτήν, την τελική απόδοση σημειώνει ο π. Αθανάσιος Τσίτσας (πηγή πιθανότατα των συντακτών της επιγραφής) γράφοντας: «το έτος 1838 ο Μητροπολίτης Κερκύρας απέκτησε τον, μέχρι σήμερα εν χρήσει, Επισκοπικό Οίκο… Το γεγονός μνημονεύει ζωγραφικός πίνακας στον οποίο εικονίζεται θυρεός στο κέντρο του οποίου ιστορείται η εικόνα του Ι. Χριστού ως Μεγάλου Αρχιερέως, στα άκρα τα αρχιερατικά εμβλήματα και επάνω, το Άγιον Πνεύμα «εν είδει περιστεράς». Στο κάτω μέρος του πίνακα υπάρχουν οι επιγραφές, αριστερά: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΑΦΙΕΡΩΣΕ ΤΟΝ ΟΙΚΟΝ ΤΟΥΤΟΝ ΕΙΣ ΚΑΤΟΙΚΗΣΙΝ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΤΑΥΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ, και δεξιά: 1838 ΜΑΪΟΥ 31 ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΘΗ ΚΑΙ ΕΔΟΘΗ» (Τσίτσας 1996: 43-44).

Επιπλέον, από τα παραπάνω προκύπτει πως ο αφιερωτής Νικόλαος Τραντάφυλλος, μέλος της Κοινότητας της Κέρκυρας και σημαντικός υμνογράφος (Τζιβαρα 2003β), δεν έφερε τον τίτλο του «κόντε», στη δε διαθήκη του δηλώνεται ως «τίμιος και ευγενής signor» (Τζιβάρα 2003β: 143). Αντίθετα, έτσι για την ιστορία, ο αδελφός του ο Κωνσταντίνος Τραντάφυλλος έφερε τον τίτλο του «Καβαλιέρη», τούτος όμως ήταν προσωποπαγής και δεν αφορούσε τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας (για τον τίτλο βλ. Τσίτσας 1992).

Τέλος, το κτίριο προφανώς δεν ανεκαινίσθη «εκ βάθρων», αφού κάτι τέτοιο θα σήμαινε την εκ θεμελίων ανοικοδόμησή του. Αντίθετα δέχτηκε εκτεταμένες ανακαινιστικές παρεμβάσεις.

Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο τα λάθη στις επιγραφές και στις χρονολογήσεις εκκλησιαστικών κτισμάτων, τούτο όμως σε καμιά περίπτωση δεν δικαιολογεί τα υπάρχοντα στην επιγραφή λάθη. Διορθωτέα, τα ανωτέρω αν και μάλλον είναι αργά να γίνουν διορθώσεις πάνω στο μάρμαρο.

Βιβλιογραφία

Βροκίνης 1972: Βροκίνης Λ., Βιογραφικά Σχεδάρια Α & Β΄, Κέρκυρα 1972 [=Κερκυραϊκά Χρονικά 16 (1972)]..

Τζιβάρα 2003: Τζιβάρα Παναγιώτα, Σχολεία και δάσκαλοι στη Βενετοκρατούμενη Κέρκυρα (16ος-18ος αι.), Κέρκυρα 2003, σ. 236.

Τζιβάρα 2003β: Τζιβάρα Παναγιώτα, Το «Υμνολογίδιον» του Νικολάου Τραντάφυλλου (Βενετία 1724): Τα παράδοξα μιας έκδοσης, Πρακτικά ΚΓ΄ Πανελληνίου Ιστορικού Συνεδρίου 24 – 26 Μαΐου 2002, Θεσσαλονίκη 2003, σσ. 135-152.

Τσίτσας 1992: Τσίτσας Αθ., Κερκυραίοι ιππότες του Αγίου Μάρκου, Κέρκυρα 1992.

Τσίτσας 1996: Τσίτσας Αθ., Μακάριος Δαμασκηνός Χρύσανθος Μασσέλος μητροπολίτες Κερκύρας, Κέρκυρα 1996.

Εικόνα: http://koskinad.blogspot.gr/