Οταν ένα Αρχείο ….

arxeio

Το μεγαλύτερο περιφερειακό Αρχείο της χώρας, το σημαντικότερο Αρχείο στην Ελλάδα για τη μελέτη της περιόδου της βενετοκρατίας στον ελληνικό χώρο, κινδυνεύει να κλείσει, διότι πέρα από την ελλιπή χρηματοδότηση, που δεν καλύπτει ουτε τα στοιχειώδη, έχει μείνει με δύο υπαλλήλους προσωπικό που αγωνίζονται να καλύψουν τις ανάγκες λειτουργίας του αναγνωστηρίου, του ληξιαρχείου (ναί λειτουργεί και ως ληξιαρχείο για την περίοδο έως το 1932), της ταξινόμησης αρχειακού υλικού, και της εκκαθάρισης νέων αρχείων που διαρκώς προστίθενται. Και σαν να μην έφτανε αυτό, στις πρόσφατες αποσπάσεις εκπαιδευτικών, δεν εγκρίθηκε γι’ αυτό καμιά από τις υποβληθείσες αιτήσεις απόσπασης. Αντίθετα εγκρίθηκαν αποσπάσεις σκανδαλωδώς πολλές σε άλλα περιφερειακά Αρχεία, όπως για παράδειγμα στα ΓΑΚ Ν. Ημαθίας (4 αποσπάσεις), στα ΓΑΚ Ν. Καρδίτσας (6 αποσπάσεις), στα ΓΑΚ Ν. Κοζάνης (4 αποσπάσεις), στα ΓΑΚ Ν. Λάρισας (4 αποσπάσεις), στα ΓΑΚ Ν. Μαγνησίας (4 αποσπάσεις). Να είναι άραγε το μέγεθος των Αρχείων ή ο αριθμός των μελετητών που εξυπηρετούνται καθημερινά στα Αρχεία αυτά, το κριτήριο για τις επιλογές αυτές;

[Ας με συγχωρήσουν οι αρχειονόμοι, αλλά στην προκειμένη περίπτωση το ζήτημα δεν είναι αν οι αποσπασμένοι καλύπτουν θέσεις αρχειονόμων, αλλά αν θα λειτουργήσει μια υπηρεσία ή όχι μέσα στην υπάρχουσα συγκυρία].

Όσοι ασχολούνται με την έρευνα και μελέτη του βενετοκρατούμενου ελληνικού χώρου και δεν έχουν αποκλειστικά στραμμένο το βλέμμα τους στο Κρατικό Αρχείο της Βενετίας, όλοι εκείνοι που γνωρίζουν το Αρχείο της Κέρκυρας και το υλικό που φυλάσσεται εκεί, όλοι εκείνοι που στήριξαν τις διατριβές τους (και δεν είναι λίγες) στο Αρχείο της Κέρκυρας, γνωρίζουν πολύ καλά το πόσο σημαντικό είναι να παραμείνει το Αρχείο της Κέρκυρας ανοικτό και να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία του.

Η αποχώρηση προσωπικού χωρίς ποτέ να αντικατασταθεί, η μακρόχρονη κάλυψη των στοιχειωδών αναγκών μέ τις εσωτερικές αποσπάσεις από άλλες υπηρεσίες των ΓΑΚ, και μέ την απόσπαση εκπαιδευτικών, έφεραν τα πράγματα στη σημερινή κατάσταση. Κάποιοι ευθύνονται αναμφισβήτητα για την αδιαφορία, την ολιγωρία ή την ανικανότητά τους να λάβουν τις σωστές αποφάσεις στο σωστό χρόνο. Το ζητούμενο όμως τώρα δεν είναι να αποδοθούν ευθύνες, αλλά να δοθεί άμεσα λύση.

Στο μεταξύ, και όσο η λύση δεν δίνεται, οι ασχολούμενοι με τον βενετοκρατούμενο χώρο ας ετοιμάζονται για έρευνες στα Αρχεία εκείνα που χάρη στις αποσπάσεις θα παραμείνουν ανοικτά και θα λειτουργήσουν ομαλά τα αναγνωστήριά τους, και αν το διαθέσιμο εκεί υλικό δεν ανταποκρίνεται στα δικά τους ζητούμενα, ας το δουν και κάπως διαφορετικά: ως ευκαιρία αλλαγής.

Λέτε το Υπουργείο και οι υπηρεσίες του να είχαν αυτό κατά νου;

Σχετικά:

http://edu.klimaka.gr/arxeio/ekpaideytikoi-apospaseis/apospaseis-ekpaidevtikoi-genika-arxeia-kratous-gak-a1-klimaka.pdf

Advertisements

Συμβάσεις: Το αρχείο και η χρήση της παραπομπής

2012.12.20-Symvaseis

Το αρχείο είναι η παρακαταθήκη του παρελθόντος. Περιλαμβάνει, ανάλογα με την περιοχή και τη χρονική περίοδο που καλύπτει, εκτεταμένο πρωτογενές υλικό, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις αποτελεί τη μόνη πηγή για να γνωσθεί, πάντοτε ελλιπώς παρά την ενδεχόμενη συστηματικότητα της προσπάθειας και τον πλούτο της πηγής, το χθες.

Σήμερα στις ερευνητικές εργασίες διαπιστώνεται η τάση χρήσης του αρχείου και του περιεχομένου του ως βιβλιοθήκης. Τούτο σημαίνει ότι ο καθένας που αναζητεί πληροφορίες για οποιοδήποτε θέμα, χρησιμοποιεί το αρχειακό υλικό και παραπέμπει σε αυτό, όπως ακριβώς θα χρησιμοποιούσε και θα παρέπεμπε σε οποιοδήποτε τυπωμένο βιβλίο, το οποίο φιλοξενείται στα ράφια μιας βιβλιοθήκης.

Η αναφορά στην αρχειακή σειρά και η παραπομπή της πληροφορίας κατ’ ευθείαν σ’ αυτήν, εφόσον η έρευνα είναι πρωτότυπη και η πληροφορία έρχεται για πρώτη φορά στο φως, είναι αυτονόητη, αλλά δεν αρκεί. Η στεγνή παραπομπή στην πηγή δεν σημαίνει απολύτως τίποτε, διότι το αρχειακό υλικό δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να εξισωθεί με το βιβλίο, το οποίο μπορεί να βρεθεί σε κάποια δημόσια ή ιδιωτική βιβλιοθήκη ή έστω σε κάποιο βιβλιοπωλείο, όπου ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να το μελετήσει, να το προμηθευτεί ή έστω απλά να το ελέγξει. Η λιτή παραπομπή στις σελίδες κάποιου βιβλίου δηλώνει άλλωστε ακριβώς αυτό, τη δυνατότητα δηλαδή του κάθε ενδιαφερόμενου να ελέγξει τη βασιμότητα των ισχυρισμών του συγγραφέα, ανατρέχοντας στο ίδιο το βιβλίο. Συνέχεια

Οι σιωπές των αρχείων

Δεν αναφέρομαι στο περιβάλλον μέσα στο οποίο οι ερευνητές αναζητούν ο καθένας τον δικό του θησαυρό. Άλλωστε στον χώρο του αναγνωστηρίου ποτέ δεν επικρατεί η απόλυτη σιωπή. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού οι χώροι αυτοί αποτελούν σημεία συνάντησης ανθρώπων με κοινά ή παράλληλα ως επί το πλείστον ενδιαφέροντα. Στους χώρους αυτούς, ακόμη και στις σπάνιες περιπτώσεις όπου δεν ακούγεται ανθρώπινη ομιλία, είναι ο ήχος των φύλλων που γυρίζουν ο οποίος σπάζει τη σιωπή.

Αναφέρομαι στις μικρές ή μεγάλες απουσίες που διαπιστώνονται στις αρχειακές συλλογές και φέρνουν τους ερευνητές αντιμέτωπους με το απρόσμενο.

Λείπουν τα έγγραφα από τον φάκελο που κανονικά θα έπρεπε να φυλάσσονται.

Λείπει ένα φύλλο, ειδικά το φύλλο που αναζητούσαμε, εκεί που έπρεπε κανονικά να υπάρχει. Λείπει μια πράξη, άγνωστο γιατί, κάπου ανάμεσα στην μια και στην άλλη ημερομηνία, χωρίς να λείπει φύλλο, έτσι απλά γιατί ο γραφέας ή ο νοτάριος «ξέχασε» να την συμπεριλάβει στο κατάστιχό του. Συνέχεια

Αρχεία- Ματιές στην ελληνική ιδιαιτερότητα

Τα αρχεία διασφαλίζουν τη ομαλή λειτουργία του κράτους. Γι’ αυτό κύριο μέλημα των οργανωμένων κοινωνιών και των κρατικών σχηματισμών ήταν και είναι η διατήρηση και καλή λειτουργία των αρχείων.

Τα αρχεία αποκαλύπτουν τις προθέσεις, τους σχεδιασμούς, την πολιτική που ακολουθούσε ένα κράτος σε δεδομένη στιγμή, αλλά και στη μακρά διάρκεια. Γι’ αυτό μέλημα των κρατών της Ευρώπης, όπως διαπιστώνεται από την ίδια την ιστορία των σωζόμενων σήμερα αρχείων, ήταν, μετά την κατάκτηση ενός τόπου, η περισυλλογή των σημαντικών αρχειακών συλλογών, οι οποίες συνέχιζαν να έχουν ενδιαφέρον και χρόνια μετά, αφότου μια κρατική οντότητα είχε πάψει να υπάρχει. Απτό παράδειγμα αποτελεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της Αυστρίας τον 19ο αιώνα για τα βενετικά αρχεία.

Τα αρχεία είναι οι οδηγοί της μνήμης. Τα αρχεία αποτελούν την πηγή για την αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας. Αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία κτίζεται η αυτοσυνειδησία ενός λαού. Συνέχεια

Αρχεία και … Αρχεία


Στο σύντομο ταξίδι μου στον κόσμο των Αρχείων μέσα και έξω από την Ελλάδα:

Γνώρισα Αρχεία με δύο μόλις εργαζόμενους, οι οποίοι όχι μόνον κατόρθωναν να εξυπηρετήσουν καθημερινά είκοσι πάνω-κάτω μελετητές, αλλά επιπλέον έβρισκαν τον χρόνο να επεξεργαστούν νέο υλικό, να δώσουν αρίθμηση στα φύλλα, να το προετοιμάσουν πριν από την καταγραφή και την ένταξή του στα ράφια του Αρχείου.

Γνώρισα δημόσια Αρχεία, στα οποία οι υπεύθυνοι αναγνωστηρίου προλάβαιναν όχι μόνον να εξυπηρετήσουν τους ερευνητές και να απαντήσουν στα ερωτήματά τους (με την ευκαιρία, για να απαντηθούν ερωτήματα συχνά δεν αρκεί η απλή παραπομπή στον τάδε ή τον δείνα κατάλογο, αλλά χρειάζεται και η καλή γνώση της ιστορίας της περιόδου που καλύπτει ένα Αρχείο· άλλωστε ό,τι μπαίνει σε ένα δημόσιο Αρχείο, από οποιονδήποτε τομέα της Διοίκησης και αν προέρχεται, αποτελεί πρωτογενή πηγή για την ιστορία στις ποικίλες εκφάνσεις της: οικονομική, στρατιωτική, πολιτική, κοινωνική κ.ά.), αλλά προλάβαιναν στα μεσοδιαστήματα, να κάνουν χίλια-δύο πράγματα που σχετίζονταν με την ειδικότητά τους.

Γνώρισα όμως και δημόσια Αρχεία όπου οι εργαζόμενοι διαμαρτύρονταν για την έλλειψη προσωπικού, ενώ την ίδια στιγμή το προσωπικό αγωνιζόταν να «σκοτώσει» τις ώρες της εκεί παρουσίας του περιδιαβάζοντας στον κόσμο του διαδικτύου ή διαβάζοντας μυθιστορήματα.

Γνώρισα Αρχεία, με λιτούς εύχρηστους καταλόγους καθώς και Αρχεία με χαοτικούς καταλόγους, αποτέλεσμα της μακραίωνης λειτουργίας, και των κατά καιρούς προσπαθειών να τιθασευτεί το συσσωρευόμενο υλικό. Γνώρισα όμως και Αρχεία με περίπλοκες ταξινομήσεις, αποκυήματα της φαντασίας των τότε αρχειονόμων ή όσων πίστευαν ότι γνώριζαν το αντικείμενο, με αναταξινομήσεις, με καταλόγους ελλιπείς και με κραυγαλέα σφάλματα τόσο στην περιγραφή όσο και στη χρονολόγηση του υλικού.

Γνώρισα χώρους με απόλυτη ησυχία, διασπώμενη μόνον από τον ήχο του χαρτιού που γυρίζει (κάποτε επίμονα, ειδικά όταν η πολύωρη προσήλωση δεν απέδιδε τους προσδοκώμενους καρπούς), χώρους στους οποίους είχες την αίσθηση ότι γινόσουν μάρτυρας μιας ιεροτελεστίας στην οποία μετείχες και εσύ καταλαμβάνοντας διακριτικά την πρώτη διαθέσιμη θέση και ανοίγοντας προσεκτικά τον φάκελο που είχες μπροστά σου. Γνώρισα όμως και χώρους που έμοιαζαν με λαϊκό πανηγύρι, όπου ο ερευνητής μάλλον αντιμετωπιζόταν ως παρείσακτος.

Οι περιγραφές αφορούν φυσικά κυρίως συμπεριφορές προσώπων και δεν εκφράζουν την πολιτική και τους κανονισμούς των αντίστοιχων ιδρυμάτων. Οι συμπεριφορές όμως αυτές, στην αρνητική τους εκδοχή, τείνουν να γίνουν καθεστώς, όταν η κεντρική διοίκηση δεν έχει όραμα ή αδιαφορεί, και χαρακτηρίζουν ανάλογα τους χώρους στους οποίους τα πρόσωπα εργάζονται.

Όλα τα παραπάνω με οδηγούν στη σκέψη ότι δεν αρκεί μόνο το πτυχίο Βιβλιοθηκονομίας ή Αρχειονομίας για να καταστήσει τον κάτοχό του κατάλληλο για εργασία στους χώρους αυτούς. Ο φίλος «βιβλιοθηκάριος» σχολιάζοντας προηγούμενο άρθρο εξέφραζε την άποψη ότι η εργασία στους χώρους αυτούς «δεν έχει να κάνει με την “αγάπη για το βιβλίο”, ή την “αγάπη για την έρευνα”». Φοβάμαι όμως ότι τέτοια φαινόμενα και συμπεριφορές απαντούν και αναπτύσσονται ακριβώς εκεί όπου δεν υπάρχει αρκετή αγάπη για το βιβλίο, για το αρχείο, για την έρευνα.

Από τη μικρή μου εμπειρία (30 χρόνια έρευνας είναι πολύ λίγα για να έχει κανείς κάποια εικόνα;) διαπιστώνω πως όπου ο πάσης ειδικότητας εργαζόμενος σε ένα Αρχείο δεν έχει τη νοοτροπία του δημοσίου υπαλλήλου, αλλά εκείνη του αφιερωμένου σε ένα έργο, τότε όλα πηγαίνουν καλά. Όπου ο αρχειονόμος ή ο εργαζόμενος στα Αρχεία είναι συνάμα και ερευνητής, όπου δηλαδή δεν αγγίζει το χαρτί μόνο ως υλικό για ταξινόμηση και εν τέλει ταξιθέτηση, αλλά προσεγγίζει και την πληροφορία που το χαρτί περιέχει, τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα, ακόμη και όταν καθυστερεί να ολοκληρώσει την εργασία του, γιατί η περιέργειά του τον σπρώχνει να διαβάσει το υλικό που έχει μπροστά του.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, είναι η σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και στο υλικό που κάνει τη διαφορά. Αυτή η σχέση δεν μπορεί να προέλθει από την ψυχρή σπουδή, με σκοπό την επαγγελματική αποκατάσταση. Ριζώνει και αναπτύσσεται μέσα από την τριβή με το υλικό, που μπορεί στην αρχή να είναι αδιάφορο ξεφύλλισμα, έως ότου κάτι κεντρίσει το μάτι και μεταμορφώσει τις αδιάφορες και κάποτε (για τα παλαιότερα αρχεία) ακατανόητες αράδες γραμμάτων σε μικρές σχισμές, απ’ όπου οι μικρές ή μεγάλες ιστορίες των ανθρώπων που κάποτε έζησαν αρχίσουν να φανερώνονται. Αν δεν γίνει αυτό τότε το αρχειακό υλικό θα παραμένει να έχει τη μορφή της συσσωρευμένης στοίβας χαρτιού και ο ερευνητής του αναγνωστηρίου θα είναι ένας αξιολύπητος που καμπουριάζει πάνω στις δέσμες και στα κατάστιχα και «χαλάει» τα μάτια του για να διαβάσει ό,τι η γραφίδα κάποιου πριν χρόνια έντεχνα ή άτεχνα αποτύπωσε στο χαρτί.

Τα ίδια, mutatis mutandis, ισχύουν και για τις Βιβλιοθήκες.

Αρχεία και φυσική αγωγή


Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (Κεντρικό και περιφερειακά) καθώς και οι Βιβλιοθήκες της χώρας, συμπεριλαμβανομένης και της Εθνικής Βιβλιοθήκης, φαίνεται πως χρειάζονται προσωπικό, πολύ προσωπικό, για τη λειτουργία τους, γι’ αυτό και γίνονται τόσες αποσπάσεις εκπαιδευτικών της Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης από το καλοκαίρι. Οι τελευταίες μάλιστα συμπληρωματικές αποσπάσεις έγιναν μόλις προχθές 28 Σεπτεμβρίου (βλ. ανακοινώσεις Υπουργείου Παιδείας).

Δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι ανάγκες σε προσωπικό των Αρχείων και των Βιβλιοθηκών θα έπρεπε να καλύπτονται από τους πτυχιούχους Αρχειονομίας και Βιβλιοθηκονομίας των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μας. Επειδή όμως η σημερινή κατάσταση καθιστά πολυτέλεια την πρόσληψη νέου προσωπικού, η εκ των ενόντων κάλυψη των στοιχειωδών έστω αναγκών των υπηρεσιών, είναι αναντίρρητα ευχής έργο, εφόσον βέβαια μέσω των αποσπάσεων πράγματι οι οργανισμοί αυτοί μπορούν να λειτουργήσουν έστω και στοιχειωδώς. Οι φετινές αποσπάσεις περιλαμβάνουν μια αξιοσημείωτη ποικιλία ειδικοτήτων: δασκάλους, καθηγητές φιλολόγους, θεολόγους, αγγλικής και γαλλικής φιλολογίας, πληροφορικής, γυμναστές.

Παρότι διατηρώ σοβαρές επιφυλάξεις για το τί μπορεί κάποιος να προσφέρει, ειδικά στα Αρχεία, αν δεν γνωρίζει το Αρχείο έστω ως χώρο έρευνας, μέσα από την ερευνητική του δραστηριότητα, κατανοώ την παρουσία των περισσοτέρων από τις παραπάνω ειδικότητες.

Εκείνο που αδυνατώ να κατανοήσω είναι οι αποσπάσεις καθηγητών κλάδου ΠΕ11, δηλαδή Γυμναστών σε Αρχεία και Βιβλιοθήκες και ιδίως σε Αρχεία. Ποια ανάγκη της Υπηρεσίας καλύπτεται από τη συγκεκριμένη ειδικότητα; Τί μπορεί να προσφέρει ένας Γυμναστής σε ένα Αρχείο, πέραν, πιθανόν, της φροντίδας για τη φυσική κατάσταση των υπαλλήλων της υπηρεσίας (εφόσον βέβαια υπάρχουν);

Ας με συγχωρήσουν οι φίλοι γυμναστές, αλλά η απορία μου παραμένει: ποια σχέση μπορεί να έχει η δική τους ειδικότητα με ένα Αρχείο;