Πανηγύρι τ’ Άη Προκοπιού

ai-prokopis1

ai-prokopis2

Άγιος Προκόπιος Κέρκυρας, 8 Ιουλίου 2013.

Advertisements

Σκεύη κεραμέως

skevi1

skevi2

skevi3

skevi4

skevi5

Εικόνες από την πρώτη ανάσταση στην Κέρκυρα (Μ. Σάββατο πρωί).

Εν οργάνοις

Αινείτε αυτόν εν ήχω σάλπιγγος, αινείτε αυτόν εν ψαλτηρίω και κιθάρα.
Αινείτε αυτόν εν τυμπάνω και χορώ, αινείτε αυτόν  εν χορδαίς και οργάνω.
Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις ευήχοις, αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις αλαλαγμού.

Ψαλμός 150

enorganis

enorganis2

Κερκυραϊκά πανηγύρια

Το καλοκαίρι στην Κέρκυρα χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο αριθμό των πανηγυριών. Όλα ξεκινούν μετά το Πάσχα, με πρώτο το πανηγύρι του μοναστηριού της Παλαιοκαστρίτσας τη Νιά Παρασκευή (της Ζωοδόχου Πηγής), ουσιαστικά όμως τα καλοκαιρινά πανηγύρια ξεκινούν στο τέλος του Μάη ή στις αρχές Ιουνίου, με το πανηγύρι της Πεντηκοστής στους Καστελλάνους της Μέσης (η Πεντηκοστή είναι κινητή γιορτή και ορίζεται με βάση την ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα) για να κλείσουν ουσιαστικά με τα πανηγύρια της Οδηγήτριας σε πολλά χωριά.

Τα κερκυραϊκά πανηγύρια δεν έχουν καμιά σχέση με τις εμποροπανηγύρεις που στήνονται στους δρόμους γύρω από τους ναούς στην Αθήνα, ή τα οργανωμένα πανηγύρια του ηπειρωτικού χώρου. Τα κερκυραϊκά πανηγύρια είναι στην πραγματικότητα ένας συνδυασμός προσκυνήματος στον εορτάζοντα ναό και συμμετοχής σε αυτοσχέδιες συνεστιάσεις όπου επικρατεί η κρεοφαγία, το ποτό και ο χορός, υπό τον ήχο της ορχήστρας και των καμπάνων του ναού που χτυπούν ασταμάτητα «αλάρμα».

Όλα στήνονται πρόχειρα σε χώρο ελεύθερο κοντά στον ναό και οργανώνονται από τους τοπικούς πολιτιστικούς ή αθλητικούς συλλόγους των χωριών: ένας υπερυψωμένος χώρος για την ορχήστρα, κάπου κοντά οι μικροπωλητές με τα παιχνίδια τους (άλλοτε ήταν περισσότεροι, σήμερα ένας ή δύο έχουν απομείνει), πιο πέρα οι ψήστες με τα αρνιά να ψήνονται και οι ψησταριές των συλλόγων με τα σουβλάκια και τα ψυγεία με τα αναψυκτικά. Τραπέζια και καρέκλες πλαστικές σήμερα (άλλοτε σε πάγκους ή ακόμη και κάτω από τα δένδρα), απλώνονται στον γύρω χώρο όπου οι πανηγυριώτες ελεύθερα μπορούν να καθήσουν, να πιούν ή να φάνε ό,τι αυτοί προτιμούν.


Η ορχήστρα, πληρωμένη συνήθως από τους συλλόγους ή από την εκκλησία, ακολουθεί το δικό της πρόγραμμα με τοπικά παραδοσιακά τραγούδια, νησιώτικα, λαϊκά, τραγούδια γραμμένα για τις ανάγκες του πανηγυριού και του χορού ή προσαρμοσμένα στον κάθε τόπο ή χωριό. Ο χορός ελεύθερος, αναπτύσσεται σε κύκλους για μικρούς και μεγάλους, έχοντες και μη έχοντες, κατέχοντες και μη κατέχοντες.

Απαραίτητος σε κάθε κερκυραϊκή γιορτή και πανηγύρι είναι ό «άρτος» ή το «αρτόπουλο» (μικρός άρτος): αρτοσκεύασμα φτιαγμένο από φίνο αλεύρι, ζάχαρη και αρωματικές ουσίες, με κυρίαρχο το γλυκάνισο και το σουσάμι. Φρέσκος και αφράτος λιώνει στο στόμα, πιο ξερός σε μεθά με το άρωμα του γλυκάνισου.

Σε κάθε γιορτή και πανηγύρι ο άρτος είναι πολύς και μάλιστα «free», σύμφωνα με την έκφραση νεαρού προσκυνητή στη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου. Η πλούσια προσφορά άρτου αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα των κερκυραϊκών γιορτών και πανηγυριών. Οι πανηγυριώτες, που θα περάσουν από την εκκλησία, από την παραμονή το βράδυ, μετά τον εσπερινό και την αρτοκλασία, και έως το βράδυ της ημέρας της εορτής θα βρουν τον επίτροπο του ναού να τους προσφέρει «άρτο», όχι έναν αλλά δύο και τρείς. Οι εκκλησίες φροντίζουν να προμηθεύονται μεγάλες ποσότητες ώστε να φθάσει για όλους. Οι φούρνοι, ειδικά στις μέρες που οι ναοί που γιορτάζουν είναι πολλοί, όπως για παράδειγμα στις γιορτές της Παναγίας, κυριολεκτικά δεν προφθάνουν για να ανταποκριθούν στη ζήτηση. Ο καθαγιασμός των πέντε άρτων το βράδυ της παραμονής ή την ημέρα της εορτής απλώνεται και στη μεγάλη ποσότητα των μικρών άρτων που πρόκειται να διανεμηθούν.


Χιλιάδες τα «αρτόπουλα» που παραγγέλνονται, με έξοδα του ναού αλλά και των ενοριτών οι οποίοι συμβάλλουν, κατά την δύναμή τους προσφέροντας χρήματα στον ναό. Η αγωνία των επιτρόπων είναι μην μείνει προσκυνητής χωρίς άρτο ή άρτους. Και όσοι περισσεύουν, αυτοί μοιράζονται τις επόμενες μέρες στους ενορίτες (άλλοτε γύριζε ο επίτροπος με τους άρτους και τον δίσκο, καλώντας τους ενορίτες να προσφέρουν κάτι για τον άρτο που λάμβαναν).

Οι φωτογραφίες από το πανηγύρι της Οδηγήτριας στους Αγίους Δέκα.

Η φωτογραφία με τους άρτους, από την Ελεούσα Κυνοπιαστών.

Στην Κομοτηνή…

Κομοτηνή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας.
Αισθητική παρέμβαση στο παλαιό κτήριο, από φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών.
Ενδιαφέρουσα προσπάθεια, κραυγαλέα αντίθεση η υποκείμενη αφισορύπανση.

Στην Αγία Τριάδα της Καλοσκοπής

[Αναδημοσίευση από το περιοδικό ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ]

Έξι χιλιόμετρα από το χωριό Καλοσκοπή (Κουκουβίστα), στη διαδρομή προς την Παύλιανη, βρίσκεται η τοποθεσία Αγία Τριάδα. Το ομώνυμο εξωκκλήσι, κτισμένο δίπλα σε γέρικα πλατάνια, έχει ανακαινιστεί το 1962, όπως σημειώνεται στην επιγραφή που έχει εντοιχιστεί πάνω από την είσοδο.

Γύρω, επικρατεί το πράσινο του έλατου που καλύπτει πυκνά τις πλαγιές και αυτήν την εποχή προσφέρεται στο μάτι σε όλες τις δυνατές αποχρώσεις.

Ένα χωματόδρομος οδηγεί 500 μέτρα πιο πέρα, όπου σήμερα υπάρχει μνημείο πεσόντων της εθνικής αντίστασης. Στην τοποθεσία αυτή στις 5 Ιανουαρίου 1944 μια ομάδα του 1ου Λόχου Παρνασσίδος έπεσε σε γερμανική ενέδρα. Τριαντατρείς αντάρτες, ανάμεσά τους τρεις Εβραίοι και δυο σοβιετικοί, έχασαν τη ζωή τους σε μια άνιση μάχη με τους κατακτητές, οι παράμετροι της οποίας γεννούν ακόμη ερωτηματικά. Τα σώματά τους, εκτός από εκείνο του διοικητή του λόχου ανθυπολοχαγού Καλλία, τέθηκαν από τους κατοίκους του χωριού σε ομαδικό τάφο, πάνω στον οποίο σε μια πλάκα αναγράφονται σήμερα τα εξής ονόματα:

Μώκος Χαράλαμπος – Καλλίας διοικ. λόχ. (Μαυρολιθάρι), Μαλούχος Γιάννης -Δήμος (Γαρδίκι), Παπαστάμος Ηλίας – Μπουκοβάλας (Γαρδίκι), Κόλλιας Νικόλαος (Καλοσκοπή), Ζούγρος Παναγιώτης (Καλοσκοπή), Βενιαμίν (Εβραίος), Μητράνης Ροβέρτος Ιπποκράτης ιατρός (Εβραίος) Δαυίδ Κοέν (Εβραίος), Τσάμης Χρήστος (Κλήμα Δωρίδας), Αναστασόπουλος Κώστας (Κλήμα Δωρίδας), Μιχαλόπουλος Μιχάλης-Καλλίμαχος (Κέρκυρα), Κατσίκας Παναγιώτης (Παλαιοξάρι Δωρίδας), Βυθούλκας Ντάνος (Αθήνα), Σταματόπουλος Δημήτριος (Αθήνα), Μιχαήλοβιτς Ιβάν (Σοβιετική Ένωση), Ζυμαγκάρης Αλεξέι (Σοβιετική Ένωση), Γιάγκης Χαράλαμπος – Μπάμπης (Πέντε Όρια), Τζιβάρας Παναγιώτης (Σουβάλα), Καλιμάνης Γεώργιος – Όλυμπος (Σουβάλα), Καραμουσαντάς Κίμων – Κακαλίδης (Λειβαδειά), Καρβούνης Γιάννης – Διστομίτης (Δίστομο), Παπαγεωργίου Ηλίας (Ιτέα), Κάβουρας Αναστάσιος (Άμφισσα), Κατρανίδης Βασίλειος (Πειραιεύς), Οικονομάκος Αλέκος (Γύθειο), Παπαδόπουλος Νίκος (Αγρίνιο), Μαστρακάκης Ηλίας (Καβάλα), Τσαμούρης Βαγγέλης (Εύβοια), Σταυρόπουλος Θανάσης (Παύλο Βοιωτίας), Κασούτσας Παιδάκος (Σεγδίτσα), Τσολάνας Ευάγγελος (Καλοσκοπή), Άγνωστος με ψευδώνυμο Κατσαντώνης Σπύρος (Κόνιτσα), Άγνωστος με ψευδώνυμο Νησιώτης Μιχάλης (Κω).

Από τους δύο άγνωστους, η ταυτότητα του δεύτερου σήμερα είναι γνωστή, χάρη στη Σοφία Μόσχου-Μαστοράκου, που ξετύλιξε πρώτη την ιστορία του θείου της, και στη Σοφία Παπαϊωάννου που κατέγραψε με γλαφυρό και τεκμηριωμένο τρόπο την περιπέτεια και το τέλος του νεαρού Μιχάλη Κουτλάκη από την Κάσο.

Κάθε χρόνο, παλαιότερα την παραμονή της Αγίας Τριάδας, και πιο πρόσφατα την ίδια την ημέρα της εορτής, τελείται μνημόσυνο, με τη συμμετοχή των αρχών του τόπου, οργανώσεων και συλλόγων, αλλά και των λίγων εκείνων που απέμειναν και θυμούνται ακόμη τα γεγονότα και τους δικούς τους ανθρώπους.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Δημητρίου Δημήτριος (Νικηφόρος), Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης (Χρονικό 1940-1944), τόμος Γ΄, Αθήνα 1965.

Μώκος Δημήτριος, Ο Καλλίας (Χαράλαμπος Μώκος του Χρίστου Ανθυπολοχαγός Πεζικού του Ελληνικού Στρατού), Αθήνα 2009.

Παπαϊωάννου Σοφία, Κρυμμένο στο Αιγαίο. Μια αληθινή ιστορία, Αθήνα, Πατάκης, 2011.